کابل پرس

هویت گرایی و تبار پرستی: توهم های عاطفی یا ابزار های معمولی قدرت

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2012-06-23T11:30:00Z

تاریخ و زبان دو عنصریست که همیشه در جدال ها، کشمکش ها و بحث های تباری، هویتی و ناسیونالیستی قربانی شده است. ملیت گرایی، شوونیزم، قوم گرایی و یا هم هویت یابی های تبار گرایانه توهم های عاطفی هستند که قدرتِ تولید فکر و اندیشه را تا جایی زیادی سلب می کنند و بمثابه ابزار های بحران آفرین و پر تنش، در تعامل ویا تقابل با قدرت مورد استفاده قرار می گیرند. بناً، بحت هویت یابی و قوم گرایی، بدون تحلیل و نقش قدرت در هویت سازی وهم هویت زدایی ، ناقص است. تعریف قدرت از تاریخ هم مراجعت به گذشته بخاطر خلق ِ تصویر های عوام پسند و ابزاری برای حفظ قدرت در حال و آینده است. رابطۀ قدرت و تاریخ هم روی یک میتود خاص استوار است: جعل، مبهم سازی، ابزاری ساختن، و مسخ تاریخ بخاطر دریافت "پاسخ" به مسایلی که در حال حاضر با آن سرو کار دارد. برخورد ِ جریان های هویت گرا و قوم گرا هم تماماً به تقلید و یا واکنش از قدرت، همین گونه سطحی، ابزاری و حال محور است.

فقط بر خلاف این روش ابزاری قدرت، تاریخ هیچ گاه جواب مشخص و مطلق به جدال های فعلی ارائه نمی کند و چنین ادعایی هم ندارد. خوب، این به این معنی نیست که اتفاقات و جریان های تاریخی هیچ تاثیری بر مسایل و مشکلات امروزی ندارد. نخیر، هدف من تاریخ گرایی مسایل فعلی در چارچوب اهداف معین، توسط گروه ها و جریان های مشخص است که به تقلید و واکنش از قدرت، صورت می گیرد. به طور مثال، این خیلی ها ساده انگارانه است که بگوییم هاشم خان فاشیست بود و با نازی ها رابطه داشت، بناً پشتون ها و یا هر کی که با دودمان هاشم خانی رابطه دارد، امروز باید این مساله را اعتراف کند و عذر بخواهد. برای من یک کمی شگفت آور می بود که اگر هاشم خان در دهه 40 قرن بیست به اندیشه فاشیستی گرایش و یا سمپاتی نمی داشت و با نازی ها هم رابطه نمی بود. زیرا دو تیوری و جریان سیاسی حاکم در جهان بعد از جنگ اول جهانی تا ختم جنگ جهانی دوم همانا کمونیزم و بعداَ هم فاشیزم بود. اکثریت جریان های سیاسی، افراد، و نهاد های معمول آن زمان به یکی از این دو تمایل، نزدیکی و سمپاتی داشتند. هاشم خان نه بخاطر نزدیکی به فاشیزم، آن هم در دهه سی و چهل قرن بیست، بلکه بخاطر عملکرد معمولیت گرایانه اش بمثابه کسی که حاکم قدرت در افغانستان بود، باید محکوم شود. تماماً به مانند امروز، فرض کنیم، پنجاه و یا صد سال بعد از زوال امپراتوری امریکا، کسی یا کسانی بگوید که فلان شخص که در افغانستان در سال 2012 خیلی ها قدرت داشت، با سیا و امریکا رابطه داشت به نئو لیبرالیزم هم سمپاتی داشت، بناً باید تمام کسانی از نسل و قوم همان شخص هستند باید معذرت بخواهند و شرمسار باشند. نمی شود با برخورد های ابزاری گناۀ حاکمان مفسد امروزی را پنجاه و یا صد سال بعد از بازمانده گان و هم تباران شان کشید. اینجاست که دانش تاریخی برای ما کمک می کند که با مطالعه دقیق تاریخ، از معمولیت گرایی های امروزی بپرهیزیم و قبل از این که در عقب هر فیشن ارزان روز برویم، باید فکر کنیم.

یک مثال دیگر که تضاد و تناقض را در استفاده از تاریخ در گفتمان های هویتی خوبتر نشان می دهد، مساله استعمار و تشکیل افغانستان است. (خوب، این که افغانستان یک کشور مستعمره بود یا خیر، یک بحث دراز و دوامدار است که خیلی ها به تحقیق و پژوهش نیاز دارد. این درست است که مبارزه مردم افغانستان در مقابل انگلیس مانع تطبیق کامل اهداف کشور های استعماری در افغانستان شد. ولی این درس نیست که بگوییم که کشور های استعماری در تشکیل افغانستان کنونی هیچ نقش نداشتند. نخیر، استعمار بعضی چیز های را که در جنگ نتوانست موفق شود، در "میز مذاکره" بالای افغان ها قبولاند.) به هر حال، صرف بخاطر دوام بحث، فرض کنیم که "افغانستان توسط کشور های استعماری ساخته شده است،" همان طور که صاحبان استدلال های تبار محور، چه پشتون و یا غیر پشتون، ادعا می کنند. فقط جالب است، کسانی که با حرارت این مساله را مطرح می کنند، امروز از نقشه کشی های راند کور پریشنی و پنتاگونی در افغانستان دفاع می کنند، به وجد می آیند و آن را "بهترین گزینه" برای افغانستان می خوانند. این چگونه استدلال عقلانی است که بگوییم: افغانستان یک کشور "جعلی" است زیرا "توسط استعمار تشکیل شده"، ولی، اگر امروز "خراسان کبیر" و یا "پشتونستان بزرگ" در پس خانه های امریکن انترپریس انستیتوت طرح ریزی شود، و با تصویر سازی های روهرا باکر و میشل باکمان (دلم به کسانی که امیدوار هستند، روهرا باکر و میشل باکمان برای شان "عدالت و آزادی" می آورد، می سوزد) در تبانی با فاسد ترین چهره های قومی و توسط بزرگ ترین قدرت دنیا، که در مقایسه با استعمار قرن 19، خیلی ها دست باز در افغانستان دارد، ساخته شود، کشور ها و ملت های "حقیقی و مشروع" خواهند بود؟

زبان هم هیچ ربطی به هویت ندارد. اینکه انسان ها در جغرافیه های مختلف با کلمات متفاوت صحبت می کنند، تماماً یک تصادف است.من شحصاً افراد بسیاری را می شناسم که هر چند ادعا می کنند که "خون خالص تاجیک، یا پشتون یا ترک" در بدن شان جریان دارد، ولی به جز از چند کلمۀ معدود، فارسی یا پشتو یا ترکی نمی دانند. حافظ و مولانا را هم نمی توانند به فارسی بخوانند و از آن "ودیعه الاهی" بی نصیب هستند زیرا در جاهای که فارسی و پشتو رایج نیست تولد و بزرگ شده اند. پس اگر زبان همانطوری که در بحث های قوم محور مطرح می شود، عنصر مهم هویت است، تکلیف آنها چطور می شود؟ و هویت شان چیست؟

گسترش و توسعه یک زبان هم رابطه تنگاتنگ با قدرت دارد. بهترین مثال انگلیسی است. دو سه قرن قبل انگلیسی اصلاً در جهان یک لسان مطرح نبود. فارسی هم باید در بستر تاریخی بر اساس رابطه اش با قدرت، بمثابه میراث یک امپراطوری به امپراطوری دیگر، مورد مطالعه قرار گیرد. این ادعا که زبان فارسی "زبان امپراطوری ها بوده" بناً "زبان مادر است و یک ودیعه الاهی است"، متاسفانه یک بر خورد راسیستی است. این هم عقلانی نیست که گفته شود زبان ترکی، بطور مثال، زبان بسیار بدی است زیرا زبان رسمی امپراطوری عثمانی بود و عثمانی ها ارامنه را قتل عام کردند. با این گونه منطق می توان هر عمل مضحک را توجیه کرد. زبان ها در اصل معصوم هستند. این که لسان مادری بوش و بلر انگلیسی است، گناه زبان انگلیسی نیست. مشکل ِ نشنلزم، تبار گرایی و هویت یابی های خیالی هم همین استفادۀ ابزاری و ایدیالوژیکی از زبان در چارجوب منطق هموار و ارزان ِ روز است.

من شخصاً به کسانی که همیشه دغدغه های زبانی دارند و به دنیا از پنجرۀ لسانی که با آن تکلم می کنند، می نگرند، یعنی محور فکری شان زبان است، پیشنهاد می کنم که کوشش کنند لااقل یک زبان بومی را که به آن هیچ ارزش قایل نیستند، بیاموزند. نگرش شان به مسایل به طور غیر قابل انکار تغیر خواهد کرد. بطور مثال، آن پشتونی که فکر می کند، یگانه افتخارش پشتوست و لندی است، اگر اوزبیکی بیاموزد، می بیند که ظرافت های که در لندی است در چهار بیتی های اوزبیکی هم است. و یا کسی که تمام زندگی اش فارسی است. دنیا به نظرش در ترکیب های زیبای فارسی نمی گنجد و خوش دارد تمام بحث ها در محور فارسی باشد، اگر یک زبان بومی را، ولو هرچه که باشد، بیاموزد، خواهد دید که چه ترکیب های زیبای کشف ناشده دارد.

مساله دیگری که همیشه در گفتمان های قوم محور مطرح می شود، بحث "عدالت خواهی" است. موافق هستم که انسان ها بخاطر رنگ پوست، زبان و اینکه در کجا تولد شده اند، تبعیض، ظلم، رنج و مشقات زیادی را دیده اند و می بینند. ولی روش مبارزه با این همه بی عدالتی ها، به هیج وجه تبارگرایی و زبان محوری نیست. زیرا هر تقابل غیر عقلانی در نهایت به نفع قدرت تمام می شود. و اگر دقیق توجه شود واکنش های عامیانه که در چارجوب گفتمان ها و شیوه های تنظیم شدۀ قدرت باشد در اصل برای بقای قدرت کومک می کند.

بطور مثال، فرض کنیم که یک "دیکتاتور" فیس بوکی، شخص و یا اشخاصی را که زیر نام "احمد"، بخاطری که با یک منطق بسیار عالی و استدلال قوی با "نظام دیکتاتور" مخالفت می کنند، از کامنت گذاشتن در فیس بوک منع می کند و "فتوا" می دهد که بعد از این کسانی که نام شان "احمد" است نمی توانند در فیس بوک کامنت نوشته کنند. بلی، این بی عدالتی است و ظلم است. فقط تقابل با "دیکتاتور" با این استدلال که "احمد" یک نام مقدس است و "ودیعه الاهی" است، بناً هر که نامش "احمد" است حق دارد که در فیس بوک کامنت بگذارد، در نهایت به نفع "دیکتاتور فیس بوکی"تمام می شود. زیرا:

– بعد از این کنترول و تنظیم گفتمان ها در دست تیم "دیکتاتور" است و موضوع بحث ها را آن ها تعین می کنند ( این مساله بسیار مهم است زیرا قدرت به هیج وجه تنها زدن و کشتن و بردن و خوردن نیست. تنظیم و کنترول گفتمان ها و تولید "فکر و اندیشه" که بتواند انسان ها را در راستای منافع قدرت سمت و سو دهد، از همه چیز مهم تر است.)

– دوم، "احمد" باید تمام انرژی اش را در رابطه به این کی است و چرا حق دارد که در فیس بوک کامنت بگذارد، مصرف کند و دیگر نمی تواند آزادنه از "دیکتاتور" انتقاد کند.

– سوم، دیکتاتور با این کار توانست که به " احمد" یک "هویت" بدهد و نقد "احمد" را هویتی بسازد و همچنان "احمد" را از دیگران جدا سازد.

– چهارم، آنهایی که به بحث های هویتی علاقه مند نیستند،به احتمال قوی کامنت های "احمد" را نمی خوانند و "احمد" آهسته آهسته به حاشیه کشانده می شود.

– و در نهایت اگر "دیکتاتور" چندین "تینک تانک" ستراتیژی ساز در خدمتش داشته باشد، "هوشیارانه" اعلام می کند که بخاطر "انسان دوستی" و "تساهل" که اصول پذیرفته شده در "دیکتاتوری اش" است، "احمد" حق دارد که در فیس بوک کامنت بگذارد فقط بخاطری که نوشته های "احمد" در تضاد با "وحدت" فیس بوکی است و "خشونت" و تفرقه" را دامن می زند، تمامی کامنت های "احمد" بعد از بررسی توسط "کمیسون وحدت ملی فیس بوک" به نشر خواهد رسید. توجه شود که با این کار "دیکتاتور فیس بوکی" توانست که یک چهره "انسانی" از خود ترسیم کند و همچنان خشونت، نفاق، و جنگ را هم به هویت "احمد" بیافزاید.

انگلیس ها تقریباً چیزی مشابه به این سناریو را در زمان استعمار در هند به اجرا گذاشتند. در پهلوی آن همه صفات و هویت های خود ساخته شان که به هندستانی ها داده بودند مثل تنبل بودن، بیکاره بودن، طفل بودن، وحشی بودن، یکی هم هویت زنانگی بود. یعنی می گفتند که مردم هند در مجموع خاصیت زنانه دارند، یعنی مونث هستند. نشنلست های هندستانی با حرارت این مساله را رد می کردند که در اصل قبول دیسکورس انگلیس بود و صرف بخاطری که "مرد" بودن شان را ثابت سازند، یکی کشتند و صد ها کشته دادند. تا اینکه گاندی این مساله را درک کرد. انگلیس ها اصرار می کردند که مرد برتر از زن است و زن هم برتر است از زنانگی در مرد (مردم هند). گاندی این "نظریه" را به چالش کشید و گفت " که مرد و زن با هم برابر اند ولی فراتر رفتن از این دوگانه گی زن و مرد، از هر دو برتر است." همچنان وی یک تعریف دیگر از جنسیت ارائه کرد که " زن برتر از مرد است و مرد برتر است از بزدلی، جبن و ترسویی."(1)

من با این نوشتۀ آقای خالد خسرو موافقم که " هویت های قومی هویت های تبعیض گرا و راسیست اند."(2) فقط، مسالۀ "دولت- ملت"، که در نوشتۀ اخیر آقای خسرو خیلی ها برجسته است، تماماً یک روند هویت محور است. این روند در اروپا خیلی ها خونین و تبعیض گرا بوده که تا هنوز هم ادامه دارد. فرانسه بهترین مثال در این زمینه است. فکر می کنم هویت گرایی بر مبنای تبار و نژاد و زبان در کل راسیزم و تبعیض گرایی است.

(1) Ashis Nandy. The Intimate Enemy: Loss and Recovery of Self under Colonialism. Oxford University Press, 1983.
(2) مراجعه شود به نوشته آقای خالد خسرو در برگۀ فیس بوک " مجیب خان دروازی عزیز! دوست گرانفدر و شاعر دوست داشتنی من!"

Orientalism, Afghanistan, and the Recycling Rhetoric

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2011-12-25T17:25:47Z

The study of the “east” as a constructed concept, and the strong association of knowledge with the existing political, social, and economic power structure have created a contrived interpretation of the Orient and the Occident. Orientalism, as Edward Said defined, “is a style of thought based upon an ontological and epistemological distinction made between the Orient and (most of the time) the Occident.”[1] The “knowledge” that has been produced as an outcome of the Orientalism is forceful, vibrant, changeable, and aligned with the political purposes of the western powers. It has provided the Occident with the political and military condition and rationale to dominate, to rule and to reconstruct the orient. However, the subject(s) of the Orientalist “thought” — the Orient— has stayed or must stay static, unchangeable, and intact. Thus, they were compelled to be ruled, guided, and supported. Afghanistan illustrates a clear and viable example in this regard. In this paper I argue how Afghanistan has served as a practical, conceptual, rhetorical, and unchangeable example of Orientalism. I further explore the colonial rhetoric which is constructed and reconstructed in relation to the political and military politics of global powers with Afghanistan.

Geography and appreciation of land were important factors for nineteenth century colonialist and Orientalists. The land of Afghans was portrayed as an exotic, unreachable, and strange place for centuries. The wonder of a gaze beyond the Khayber Pass and the myth of the unconquerable Hundu Kush Mountains were the dreams of many European adventurers and empires. Afghanistan was the land of beauty inhabited by “wild” Afghan tribes. The beauty of the land for Europeans was the means to connect with it. It was the source of pursuing deeper into it; it was provoking them to conquer it, to own it, to reshape it. Therefore, the early colonial travelers to Afghanistan constantly stressed the beauty of the land. Mountstuart Elphinstone was one of the first officers from the British East India Company who travelled to Afghanistan in a mission to the court of the Afghan Emir in 1808/9. He described Kabul in his travel account “the views up the east and west walks were beautiful, and each was closed by high mountains; but that of the space which runs from north to south, far surpassed everything that I have seen in an Asiatic garden. … The fountains were sparkling with the sun, whose rays shone bright on the trees, shrubs, and flowers on one side, and made a fine contrast with the deep shade of the other.”[2] But while the land and its resources are appreciated, there remains the problem of its inhabitants. Thus, a discourse of detachment, separation, and disassociation of the natives from their lands was generated and promoted. The rhetoric of doubt and reservation over the capacity of the natives to enjoy, explore, and exploit their land and its resources were constructed and publicized. Alexander Burnes, a colonial explorer, who travelled to Afghanistan on a political mission in 1836, described Afghanistan with astonishment: “beyond all this, rocky mountains are seen with the fresh snow of yesterday upon them; and over these again tower the eternal snow-clad summits of Hindoo Koosh. The scene was as sublimely grand as it was beautiful and enchanting.”[3] However, Burnes concluded that “it is a source of deep regret that this beautiful country should be inhabited by a race of men so turbulent and vindictive.”[4] In another example, almost two centuries later, on June 13 2010, the New York Times reported that “US identifies vast Mineral riches in Afghanistan. On the ground, it is very, very, promising. Actually it's pretty amazing,” quoting Jack Medlin, an American geologist. The newspaper also quoted the man of power in Afghanistan, Gen. David H. Petraeus, commander of the United States Central Command at that time. He said, “There are a lot of ifs, of course, but I think potentially it is hugely significant.” However, the discourse of doubt over the competency of the Afghans has to be reconstructed, which the NYT subtly accomplished by arguing that “The corruption that is already rampant in the Karzai government could also be amplified by the new wealth, particularly if a handful of well-connected oligarchs, some with personal ties to the president, gain control of the resources. At the same time, American officials fear resource-hungry China will try to dominate the development of Afghanistan's mineral wealth, which could upset the United States, given its heavy investment in the region. With virtually no mining industry or infrastructure in place today, it will take decades for Afghanistan to exploit its mineral wealth fully. This is a country that has no mining culture.” So, “The Pentagon task force has already started trying to help the Afghans set up a system to deal with mineral development.”[5] The point is that Afghanistan's land is beautiful, resourceful and “amazing” but it is not for Afghans because “the colonizing imagination takes for granted that the land and its resources belong to those who are best able to exploit them according to the values of a western commercial and industrial system.”[6]

The manifestation of the colonizers right to the lands of the colonized requires power, which depends on knowledge about the subjected races. According to Said's other definition of Orientalism, it is the institution that produces knowledge about the Orient, which is based on structural myths and lies.[7] The rhetoric of denigration, disparagement and vilification is one of the main elements of the “knowledge” about the Orient that simplifies it, rationalizes it, makes it understandable, and creates a complicated ignorance both in the Occident and the Orient. In the case of Afghanistan, the pejorative rhetoric has conceptualized and become the conventional notion. For instance, nothing in the common and so-called rational discourse in the west can better explain the issue of child marriages in Afghanistan than the “inherently backwardness” of the “barbaric” Afghans.

It should be pointed out that it would be a grave misconception to assume that the contemptuous undertone about Afghanistan was thoughtfully contemplated, constructed, and plotted by the “west.” However, it started within the discourse of Orientalism,[8] eventually coated with colonial prejudices, and become a pragmatic propaganda of power in its military and political encounter with Afghanistan.

One of the earliest colonial sources, which are full of the derogatory rhetoric about Afghanistan, is George Forster's book, a journal from Bengal to England through the Northern Part of India, Kashmir, Afghanistan and Persia, and into Russia by the Caspian - Sea. George Forster was an employee of East India Company and travelled to Afghanistan in 1784. He was obviously disillusioned when he visited Afghanistan. He wrote, “I expected to see … the capital of a great Empire. But the Afghans are a rude, unlettered people, and their chiefs have little propensity to the refinements of life, which indeed their country is ill qualified to gratify.”[9] His view of Afghanistan set the stage for the later Orientalists and colonialists. The British invasions of Afghanistan and its direct confrontation with Afghans intensely increased the number of visitors, spies, military personnel and travelers who added more flavor to the contemptuous narrative about Afghanistan. Lady Florentine Sale, who was the wife of General Robert Henry Sale an important military Officer in the first Anglo-Afghan War in 1841, wrote in her diary that “The Afghans of the capital are a little more civilized, but the country gentlemen and their retainers are, I fancy, much the same kind of people as those Alexander encountered.”[10] Her views were constantly echoed in later accounts, though the narratives took different forms through time. Some narratives were concealed in the layers of the western “politeness” and “civility.” Others followed the typical trend with great impudence. Arthur Conolly, a British intelligent officer, who was later executed in Bukhara by the Russians, wrote “If dirt killed people, where would the Afghans be!”[11] An American, who lived in Afghanistan in 1910, referred to afghans as “liars and thieves, and there is nothing in the country but ignorance, greed, and Shaitani[evilness].”[12] In May 2010, British Defense Secretary, Liam Fox called Afghanistan “a broken 13th- century country.”[13] The narratives were constantly reproduced and used for different reasons.
++++
The British-Afghan wars in the 19th century, particularly the disastrous British defeat on the road from Kabul to Jalalabad in January 1842, transformed the rhetoric from a preconceived discourse of Orientalism to an official and political propaganda mechanism against Afghans. The “uncivilized” and wild Afghans had proven their savagery. The heinous crimes of uncivilized nations could not be left without response. There was a need to teach them a lesson, to conquer them, and to restore the honor of the civilized world. “Regarding our policy in attempting to keep possession of a country of uncivilized people, so far from our own… let our Governors-General and Commanders-in-chief look to that; but I have been a soldier's wife too long to sit down tamely, whilst our honor is tarnished in the sight and opinion of savages. Let us first show the Afghans that we can both conquer them and revenge the foul murder of our troops,”[14] wrote Lady Sale in one of her letters from Afghanistan, which were debated in the British Parliament in 1842. The rhetoric of Lady Sale was reflected in the ferocity of a British soldier from General George Pollock's army, also called the Army of Retribution, which entered Afghanistan in April 1842 to rescue Lady Sale and the other British captives. “ … A Kyberee [Khayberi] boy apparently about six years of age with a large knife, which his puny arm had scarcely sufficient strength to wield, engaged in an attempt to hack off the head of a dead sergeant. The young urchin was so completely absorbed in his savage task, that he heeded not the approach of a solider of the dead man's regiment – who coolly took him up on his bayonet and threw him over the cliff.”[15]

Retribution eventually gave way to domination and control. The rhetoric helped the British to extend the constructed fear for further influence. Although Afghanistan has never become a direct colony of the British, the impudence narrative was instrumentalized to encounter the advance of the Russians. Savages cannot be trusted was common rhetoric in the British policy making circles regarding Afghanistan.[16] A direct interference for having a “friendly” government in Afghanistan was rationalized and wars were claimed to be necessary. The second British invasion of Afghanistan in 1879 was mainly based on the rhetoric of fear. Since Afghans were untrustworthy, a preemptive action was needed to deter the advance of Russians towards British-India.

Another practical use of the rhetoric is to illustrate the “moral power” of the dominant good and civilized “Occident” over the primitive and “uncivilized” “Orient.” The moral power of Orientalist discourse is the ability, rationality, and competency of the dominated west verses the irrationality, sluggishness, and immorality of the Orient. What “we” have, “they” don't. “What “we” do and what “they” cannot do and understand as “we” do.”[17] Since the discourse is conceived to be the actual “knowledge” about the “Orient,” it has been instrumental to provide the moral supremacy for the dominated power in its political and military relation with the “east.” Lord Lytton, the British Viceroy in India, who declared war against Afghanistan in November 1878, believed that it is up to the “civilized” government of the British to decide what to do in Afghanistan. The Afghan Emir,[18] who “has used cruelly and put to death his own subjects,” cannot comprehend our friendship. “Trust me, or I will betray you; love me, or I will break you in pieces” were his commands to the Afghan Emir prior to the second Anglo-Afghan War.[19]

The contemptuous rhetoric has also served as a tool to vindicate and justify the Occident's action in the exotic lands of Orientals. What “we” do is necessary to “get the job done.” The British alliance with Emir Abdur Rahman, who was notorious for his atrocities and massacres of minorities, particularly Hazaras in 1890s, was defended by many British sources. It was a required action on the British side to be friend with an iron Emir, who ruled over the barbaric tribes, and wild nations.[20] Lord Curzun wrote that his “friend” in Kabul told him that Abdur Rahman killed thousands of his own subjects. But Curzun still called him a “great man” and a “good friend” of the British, who had to rule on a “treacherous” and “murderous race.”[21] In another example, more than a century later, when President Obama took office in the White House there was a debate among ‘senior policy makers' over the US support of the warlords in Afghanistan. Bob Woodward reported in his book, Obama's Wars, that the question was “should we be in bed with [these] guys? The CIA argument was standard … It was necessary to employ some thugs if the Unite States was going to have a role in a land of thugs.”[22]

The dehumanization of the subjects is a central colonial feature. However, incorporation of the subjects into the colonial structure, which does not mean humanization of them, depends on colonial subjects' loyalty to the colonizers. In other words, it requires their positive contribution to the colonial power structure. In colonial discourse, the designation of the supposed enemy with derogatory terms such as uncivilized and backward is related to the condition, which has been constructed by the colonizers to differentiate between the colonizers and colonized. Any attempts on the colonized side to change the condition in favor of the colonizers reduce the degree of contempt in the colonial rhetoric. It should be stated that this change is not permanent, and can be reversed at any time by the will of the colonizers. The dichotomy in the rhetoric about Afghan rulers in the colonial sources demonstrates a good example in this regard. It is solely based on Afghan rulers association with the British government. When Emir Dost Muhammad intended to go to war against the British to recapture the city of Peshawar in 1837, he was called a “drug-addict, ignorant, and filthy man.”[23] However, when he surrendered to the British with no fights, prior to the first Anglo-Afghan war in 1840, he was portrayed as a “Great Emir” who “possessed some of the genius of a born administrator.”[24] With the same rationale, when Emir Abdur Rahman placed the foreign affairs of Afghanistan under British control and Afghanistan became a semi- protectorate of the British, he was called a “great ruler” and Afghanistan became a “modern,” “civilized” country. Dr. Walter S., who was a member of the Royal Asiatic Society, at a conference in London in 1913, said that Afghanistan is not an eastern country anymore. Abdur Rahman worked hard to lay the foundation of a developed, civilized country, and now his son, Habibullah is taking a step further by implementing and adopting the real European civilization in Afghanistan.[25]

This paradoxical dichotomy has continued through the modern history of Afghanistan. The pragmatic propaganda of colonial rationale constantly echoed itself and created new faces, notions, and concepts. The triumphant and patriotic environment after World War II and during the Cold War which dominated the US political and social scene, led to a strong association of knowledge with power. Lionel Trilling stated in 1951 that “intellect has associated itself with power as perhaps never before in history.”[26] American Orientalism, more than the traditional sort that has existed in Europe, developed as a direct relation of military and political power of a new emerging empire with the Oriental world. As Said observed, it “derive[d] from such things as the army language schools established during and after the war, sudden government and corporate interests in the non-Western world during the postwar period, cold war competition with the Soviet Union, and a residual missionary attitude towards Orientals who are considered ripe for reform and reeducation.”[27] Research projects about the Orient were mostly carried by the Defense Department or its affiliated private institutes such as the RAND Corporation. An army of CIA agents, economic and political advisors, and USAID officers spread around the so-called “developing world” mainly Oriental lands. The US strategic interests in Afghanistan incorporated the British colonial discourse and colonial rhetoric, though it became more subtle and nuance. The discourse has been maintained and strategically employed. In the first couple decades of the post World War II era, new developments in the Near East and partition of the Indian subcontinent into India and Pakistan temporarily pushed Afghanistan into the second plan. The so-called Middle East experts in the new empire were busy with concerns about India-Pakistan and Arab–Israeli issues, and Afghanistan was an “exotic land beyond Northwest frontiers”[29]
++++
The Soviet invasion of Afghanistan in 1979 was a turning point. As the policy had changed so did the rhetoric. Afghanistan was once again the unconquerable land of warriors. The Soviet should have been “buried in the mountains of Hindu Kush.” The myth of “undefeatable Afghans,” “born warriors,” and “soldiers of God” was reconstructed, propagated, and publicized. An “unholy” alliance of the CIA, Wahhabists, drug dealers, warlords, and religious fanatics was formed. Despite their criminal and malevolence atrocities they have committed in Afghanistan, a group of hand-picked Afghans, who were strongly backed by the US and her allies — Pakistan and Saudi Arabia — became the leaders of “Afghan resistance.” The CIA admitted that Gulbaddin Hekmatyar, one of the infamous “leaders” of the Afghan resistance, who was armed and supported by the US, has had “vicious” and “fascist tendencies.”[30] But the same CIA “considered him a useful tool for shaping the future of Central Asia.”[31] Since the old stratagem of the colonial approach by associating with any party that contributes to maintain the existing power structure was essential, the reverberation of the same discourse was also accepted. As lord Curzun called Abdur Rahman the “great Emire” at the end of the 19th century, the US senators admired their Afghan proxy-fighters during the Soviet-Afghan war at the end of the 20th century as well. The Democratic Party senator, Bill Bradly believed that the Afghan rebels were “developing a modern concept of independent, neutral Islamic state.”[32]

However, Orientalism, is a circular “relation” between the dominant and dominated. In the course of this relation there are images, which are constructed, and then destroyed, and reconstructed again for the Orientals by the dominant power. The US press published positive reports about Hekmatyar and other Afghan fighter during the Afghan-Soviet war. But, “[a] year after the Soviet withdrawal from Afghanistan … the New York Times reported what it called the ‘sinister nature of Mr Hekmatyar.'”[33] The fanaticism, extremism, and “fundamentalism” of the former anti-Soviet warriors became the main public discourse. Although it has taken different forms, become more complex and categorized into ‘good' and ‘bad', the demonization and vilification of the US Cold War allies has continued to construe them as a prime enemy of “western civilization.”

The US invasion of Afghanistan after 9/11 has restored Afghanistan's nineteenth century position as a semi-protectorate and geo-strategically important entity for existing global power. As Said argued, “Orientalism has successfully accommodated to the new imperialism, where its ruling paradigms do not contest, and even confirm, the continuing imperial design to dominate Asia.”[34] Today, the Oriental-colonial discourse, with all its denigrated rhetoric, racism, and supremacy, and despite its nuance and hyper-humanistic post-modern euphemisms, is flourished as a crucial mechanism for repossessing, reinventing, reclaiming, and reconsuming the Orient. Afghanistan has been a practical model and example for strategically important Orientalism. She has served as a ground for the “clash” of “western and the eastern values.” The myths of Afghanistan perfectly reflect the ontological conception of today's Orientalism. Afghanistan has been the exotic land of beauty, romance, courage, and unconquerable tribes. She is rich, resourceful, and “pretty promising.” She can be “modern”, “free”, and “democratic” as long as the “west” conquers her, controls her or is in bed with her. On the other hand, Afghanistan is the kingdom of barbarism, fanaticism, backwardness, and irrationalism. Orientalism as a conceptualized and pragmatic “knowledge” recycles itself so to follow the path of power. Afghanistan will continue to be one of the important factors for understanding Orientalism.

Notes

[1] Edward Said. Orientalism. (Vintage Books, 1979), 2

[2] Mountstuart Elphinstone. An Account of the Kingdom of Caubul and its Dependencies in Persia, Tartary, and India.(Akademischen Druck- u. Verlagsanstalt, 1815) 61

[3] Alexander Burnes. Cabool: a Personal Narrative of a Journey to, and Residence in that City, in the years 1836, 7, and 8. (William Clowii and Sons, 1843) Kindle Edition, 1317-28.

[4] Ibid. 1328-39.

[5] “U.S. Identifies Vast Mineral Riches in Afghanistan.” The New York Times. Published: June 13, 2010. Accessed: December 8, 2011.

[6] David Spurr. The Rhetoric of Empire; Colonial Discourse in Journalism, Travel Writing, and Imperial Administration.(Duke University Press, 1993) 31

[7] See, Said. Pg. 3 – 6

[8] See, Said. Pg. 23, 239 – 254

[9]G. Forster. In Marcus Schadl. “The Man Outside: The Problem with the External Perception of Afghanistan in Historical Sources.” Asien 104 (Juli, 2007), S. 88 – 105. Pg. 91

[10] Lady Florentina Sale. A Journal of the First Afghan War. Ed. Patrick Macrory. (Oxford University Press, 1969) Kindle Edition. 682-91

[11] Marcus Schadl. “The Man Outside: The Problem with the External Perception of Afghanistan in Historical Sources.”Asien 104 (Juli, 2007), S. 88 – 105. Pg. 92

[12] Ibid. 92

[13] “Ministers ‘united' on Afghanistan." BBC. May 22, 2010. Accessed: December 8, 2011.

[14]See, Lady Florentina Sale. Kindle Edition, pg. 2276-86

[15] D.S. Richards. The Savage Frontier: A History of the Anglo-Afghan Wars. (Macmillan London Limited, 1990) 48

[16]Mir Ghulam Mohammad Ghobar. Afghanistan Dar Maseer Tarikh. (Jamhuri Publication, 1985) 443 – 477 and See also, D.S. Richards, Pg. 84

[17] See, Said. Pg. 12.

[18] Emir Sher Ali Khan, was the ruler of Afghanistan from 1863 to 1866 and from 868 until the second Anglo-Afghan war.

[19] H.B. Hanna.The Second Afghan War: Its causes, its conducts, and its consequences. Vol. 1 (West Minister, 1899) Kindle Edition, 4965-77 and 1354-67

[20] See, Ghobar, pg. 474, 666-668 and George Curzun. Lord Curzun of Kedleston: Tales of Travel. (Hodder & Sthoughton, 1923) 51-53

[21] See Ghobar, pg. 474 and Curzun, pg. 51

[22] Bob Woodward. Obama's War (Simon & Schuster, 2010), 66.

[23] See, Ghobar. Pg. 471

[24] See, Tytler. Pg. 71-74, 126

[25] Suraj al Akhbar Afghania. Second Year. No: 1, 1912. Also See, Ghobar, pg. 475

[26] Peter Novick. That Noble Dream: The Objectivity Question and the American Historical Profession. (Cambridge University Press, 2005) 301-310

[27] See, Said. Pg. 291

[29] Henry S. Bradsher. Afghanistan and the Soviet Union (Duke University Press, 1983) 19

[30] Sonali Kolhatkar and James Ingalls. Bleeding Afghanistan: Washington, Warlords, and the propaganda of Silence.(Seven Stories Press, 2006) 9

[31] Barent Rubin. In Sonali Kolhatkar and James Ingalls. Bleeding Afghanistan: Washington, Warlords, and the propaganda of Silence. (Seven Stories Press, 2006) 9

[32] Ibid. 12

[33] Alfred McCoy in Paul Fitzgerald and Elizabeth Gould. Invisible History: Afghanistan's Untold Story Afghanistan's Untold Story. (City Lights Book, 2009) 195

[34] See, Said. Pg. 322

مانیفست قدرت: توهم عقلانی شده و تمهیدانه

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2011-09-18T13:47:00Z

بعد از کودتای 11 سپتمبر سال 1973 در شیلی که به دولت منتخب سلوادور آلنده پایان داد و دیکتاتور خونین شیلی، اگوستو پینوشه، به کمک مستقیم دولت امریکا به قدرت رسید،هنری کیسنجر یکی از نظریه پرداران نظم ِ حاکم امروزی و جیمز چیَس یکی از نویسنده گان روابط خارجی سیا و پنتاگون، که زمانی مدیر مسوول مجله "فارن افیرس" نیز بود، استدلال می کردند که " برای رسیدن به "ثباط" در شیلی، هرج و مرج و بی ثباطی لازم و ضروری بود.(1) گفته های آقای کیسنجر و آقای چیَس را بخاطری اینجا نوشتم تا مثالی باشد از مفهوم دهی قدرت به اصطلاحات و ارزش های قبول شده و جذاب جهانی برای گسترش و باز تولید هژمونیزم مدرن.

بدون شک، درک متفاوت از مفاهیم به خلق و رشد فکر و اندیشه کمک می کند. تک سازی مفاهیم، آن چی که ساختار قدرت امروز در صدد گسترش آن است، نه تنها سیر طبیعی پیشرفت ذهنی انسان را کند می سازد، بل در بسیاری موارد در تضاد با آزادی های فردی نیز می باشد. هدف این نوشته نقد از تفسیر، تحلیل و حتا ابزاری ساختن مفاهیم و ارزش های پذیرفته شده و جهان شمول نیست. این که هدف آقایان کسینجر و چیَس از "ثباط" در شیلی، به معنای کنترول و به قدرت رساندن یک رژیم نزدیک به پنتاگون بود، کاملاً آشکار است؛ و اینکه درک جورج بوش و جو لیبرمن از "دموکراسی" در افغانستان، چی بود، به همگان روشن است؛ و هیچ شکی نیست که قیل وقال آقای اوباما زیر نام "تغیر" و "امید" هم خلق تصویر نمادین برای دوام ساختار حاکم قدرت بود. زیرا، اصطلاحات دموکراسی، آزادی، ثباط، تغیر، ریفورم و..... به همان اندازه که ارزش های عالی انسانی شمرده می شوند، همان قدر هم مطلقیت فرضی دارند و یا به عبارت دیگر، معنی پذیر هستند. زیادتر از روشن سازی و افشاگری«یوفیوُیزم قدرت»، یعنی تعبیر دهی ریاکارانه و تزویری به مفاهیم، مقوله ها و ارزش ها، پذیرش، قبول و تاثیرات این گونه یوفیوُیزم در کشور های جنوب که در مجموع مخاطبان اصلی این همه قیل و قال فریبنده هستند، مهم است.

اگر با منطق هموار حرکت کنیم، شاید گفته شود که استفاده از زور، چه به شکل خونین و خشونت بار و یا هم به شکل "صلح آمیز" آن، یگانه دلیل برای قبول و پیروی از دیسکورس های ابزاری قدرت است و یا به قول عام " زور قالب ندارد". هرچند انصراف دایمی از کاربرد قوه برای مرجع قدرت محتمل نیست، فقط استفاده از زور در بسیاری موارد می تواند نتایج خطرناک و غیر قابل احتمال در قبال داشته باشد و گزینۀ اولی نیست؛ زیرا راکد نگاه داشتن قدرت و تکاپو برای تغیر ناپذیری آن هدف است. آن چه که ثباط قدرت را حفظ می کند و آن را در دراز مدت به نتیجه مطلوب می رساند، مانیفست قدرت است. بنا ً، خلق و بکار برد مانیفست قدرت و ساختار قبول شده آن، بهترتر و مقدم تر از کار گرفتن از زور است.

مانیفست قدرت تنها پروپاگند خالص و معمولی نیست. بلکه نظم ساخته شده و پیچیده ایست که با تکیه و نفع از قدرت و موازی به آن عمل می کند و دارای ادبیات، فرهنگ، ساختار های معین اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، تحقیقاتی، استراتیژیکی و اکادمیک می باشد. بر عکسِ قدرت، باز تولید، باز سازی، نو سازی و تغیر همیشه گی، راهکار های بنیادی و راهبردی آن است. مانیفست قدرت، موجودیت واقعی ندارد. تماما ً ساخته شده، ذهنی و معرفتی است. ولی بخاطری که به نماینده گی از قدرت، در معامله با واقعیت های عینی دنیای تسلط شده قرار دارد و هم بخاطری که میکانیزم خلق واقعیت برای دوام، گسترش و نیرومند ساختن قدرت به شمار می رود، "واقعیت" انکار ناپذیرپنداشته می شود.

اینجاست که تعبیر دهی ابزاری به ارزش های جهان شمول انسانی و یا یوفیوُیزم ِ فریبینده، مانیسفت قدرت را در دنیای جنوب تصویر حقیقی و عقلانی می بخشد. "دموکراسی در افغانستان"، "آزادی در عراق"، "امنیت در کولمبیا" در اصل تصویر های نمادین از توهم عقلانی شدهء قدرت است. انسان بیچاره جنوب که گمان می کند در معامله و یا تقابل با مرجع اصلی قدرت قرار دارد، نا آگاهانه و یا هم خوشبینانه، در دام پیچیدۀ قدرت گیر می کند و در نهایت با پیروی و یا هم واکنش های غیر عقلانی به ساختار های هژمونیستی و تباه کننده قدرت مشروعیت می دهد. بدین لحاظ ناکامی انسان بیچارۀ جنوب در هر تعامل و یا تقابلی که به زعم خودش با قدرت دارد، تا جایی زیادی تضمین شده است. زیرا بر عکس آنچه که گمان می شود، طرف مقابل مرجع اصلی قدرت نیست، بلکه تصویر ابزاری آن است که در بستر جهل مدرن با یوفیوُیزم مناسب آراسته شده است. یک نگاه اجمالی به افغانستان مثال خوبی در این رابطه است: هیچ انسان سالم به موفقیت "دموکراسی" آقای بوش در افغانستان باور نداشت. حتی جمعیت هیجان زده که شاید هم بنابر امتیازاتی، شعار می دادند و کشته شده گانِ بم های امریکایی را، "قربانیان دموکراسی" می خواندند، هم محکوم به ناکامی بودن، "دموکراسی" جورج بوش را پذیرفته اند. دقیقا ً به همین شکل، اندیشه و روش طالبانی هم هیچ ربطی به "آزادی خواهی" و "وطن دوستی" ندارد؛ و از منظر مرجع اصلی قدرت محکوم به شکست است. زیرا "طالبان" در تقابل با قدرت قرار ندارند. تنها حربه ی ابزاری برای مانیفست قدرت هستند. بنا ً همانطوری که هزاران انسان بی گناه که توسط "قوای دوست" کشته شدند، "قربانیان دموکراسی" نبودند و نیستند، طالبان هم به هیچ وجه "قهرمانان آزادی" نیستند و نخواهند بود. تفکر طالبانی و دکترین "دموکراسی دیک چینی" در افغانستان، دو نماد متضاد برای گسترش جهل مدرن قدرت است. توجه شود که بحث به هیچ وجه روی قبول و یا هم طرح کدام تیوری توطیه نیست. بهره گیری و نفع از حالت و ساختار های موجود در قالب سیستم ها و میتود های معین برای حفظ قدرت حاکم که ریشه در زمان استعمار دارد، هدف قدرت امپریال است. بطور مثال، در زمان جنگ سرد، در افغانستان "حزب دموکراتیک خلق" با گرایش ها و رابطه های پیدا و پنهان به شوروی تاسیس می شود، فقط دولت امریکا این مساله را مثبت ارزیابی می کند و در صدد بهره گیری از آن می براید. امریکا نه تنها به دوام رابطه با رهبران این حزب ادامه می دهد بلکه موجودیت این حزب را زمینۀ برای رسیدن به اهدافش در منطقه می داند. ( بر علاوۀ سندی که رابطۀ نورمحمد تره کی با امریکایی ها نشان می داد ودر آن از تره کی به عنوان "منبع تحت الحمایه" نامبرده شده و نگارنده این سند را در چندین رسانه به نشر رسانده ام، در یک سند دیگر که در آرشیف ملی امریکا موجود است و به تاریخ 5 می 1966 به امضای مستعار (خون) از سفارت امریکا در کابل به وزارت خارجه امریکا فرستاده شده است، آمده است که: " تاثیرات برق آسا و قوی حزب خلق در صحنه سیاست افغانستان به نفع امریکا خواهد بود. زیرا افغان ها به احتمال قوی............ به سیاست متوازن [بین شوروی و امریکا] ارزش بیشتر خواهند داد ...... که این خود باعث برقرای روابط نزدیک با امریکا خواهد شد." به همین شکل، زمانی که ملیون ها انسان در مصر انقلاب می کنند و بقای دیکتاتور نا ممکن می شود، صاحبان اصلی قدرت در امریکا تلاش می کنند که ساختار قابل کنترول را به کمک نظامیان مصر، در تغیر مهره ها حفظ کنند، بنا ً حسنی مبارک "رهبر معقول و با ثباط" یک شبه "دیکتاتور" خطاب می شود و جو لیبرمن و جان مکین که دو هفته قبل مظاهرات مردم مصررا ویروس خوانده بودند، به میدان تحریر می روند و از انقلاب مردم مصر تعریف وتمجید می کنند. طبعا ً تمامی اینها به این معنی نیست که امریکا در تاسیس "حزب د دموکراتیک خلق" در افغانستان دست داشت و یا هم سیا و پنتاگون در عقب انقلاب مردم مصر بود. نباید فراموش کرد که گریز از تحلیل های توطیه آمیز به درک درست مان از قدرت کمک می کند.

به هررو، همانطوری که در بالا نوشته شد، بقای مانیفست قدرت در تغیرِ همیشه گی آن است. هدف از تغیر بهبودی و اصلاع برای دست یافتن به یک تحول مثبت نیست بلکه دوام گفتمان های ابزاری و عملکرد های تزویری برای رسیدن به هدف نهایی، که همانا رسیدن به حد اکثر منفعت است، می باشد. بنابراین دیسکورس مانیفست قدرت در افغانستان با هیاهوی نامحدودِ "دموکراسی، حقوق، آزادی" شروع شد، بعدا ً به " اصلاحات و ریفورم" تبدیل شد، ریفورم هم به "دیکتاتوری خوب و دولت داری خوب" مبدل شد، ودر نهایت به ناکامی، نا امیدی، ناگزیری و "صلح با طالبان" انجام اید. فقط اگر یک کمی توجه شود، در عقب این همه ابزار ها، یک راهبرد ویک هدف وجود دارد. تماما ً به همین شکل، نماد های متفاوت از رژیم کرزی مانند: کرزی خوب، کرزی مدرن، کرزی شیک پوش، و بعد هم به تدریج کرزی تنیل، کرزی فاسد، کرزی متقلب و....... تصویر های متفاوت از یک دکترین است. نگارنده به هیچ وجه در پی توجیه و دفاع از رژیم کرزی نیستم. فساد و ناکامی در رژیم کرزی تضمین شده بود. با در نظر داشت تاریخ معاصر افریقا، امریکای لاتین و شرق میانه، برای من خیلی ها هم شگفت آور می بود، اگر رژیم و یا "رژیم های" که بعد از سقوط طالبان در افغانستان ایجاد شدند، فاسد، بیکاره و متشکل از جمعیت نا اهلان و نابکاران نمی بودند.

دستاورد همیشه گی مانیفست قدرت در جهان جنوب به عملکرد گرداننده گان این روند که "اجنت های قدرت" نامیده می شوند، و همچنان به "توانایی" قشر "نخبه" بومی در تقلید و پیروی از آنچه که به اشتباه "قدرت عقلانی" گفته می شود، وابسته است.

اجنت قدرت دنیای تحت سلطه قرار گرفته را مطالعه می کند، می شناسد و حتی اجازه دارد که رابطۀ عاطفی و هیجان آور هم با آن داشته باشد؛ ولی فاصله عقلانی را با آن حفظ می کند. فرقِ اخلاقی، ذهنی، تصوری، جهان "برتر و پستر" را که در بستر مانیفست قدرت ایجاد شده، به شدت ارایه می کند و ناکامی را محصول طبیعی از ضعف، نادانی و تنبلی انسان بیچاره جنوب می شمارد. اجنت قدرت معصوم است، انسانگرا ست، رهنماست، مرجع تقلید برای نخبه گان بومی است و برای پیروانش قدسیت عقلانی دارد. مسوول نیست، متهم نیست ومصؤنیت دایمی دارد. زلمی خلیلزاد مثال خوبی از "اجنت قدرت" در عصر حاضر است. آقای خلیلزاد دوام یک پروسه است که سده ها قبل آغاز شده است. خلیلزاد تماما ً به مانند لورد کرومر، گورنر جنرال انگلیس در مصر و توماس ادوارد لارنس، "انقلابی" انگلیس در ممالک عربی در اوایل قرن بیست، ترکیبی از حقیقت و ریا است. در اطاق های امریکن انترپریس انستیتوت و سالون های پنتاگون، خلیلزاد، دانش، تجربه و قدرت عقلانی است که سرنوشت افغانستان را رقم می زند، پالیسی می سازد و تحلیل و تجزیه می کند. در افغانستان خلیلزاد منبع گسترش جهل مدرن و ابزاری است، که برای افغان ها "منافع ملی" می سازد، پند و اندرز می دهد و امیدواری کاذب می بخشد. اجنت قدرت می داند که باید دوگانه بازی کند. خلیلزاد در خطاب به افغان ها، از "تبدیل شدن افغانستان به آلمان و جاپاپان" در صورت دوام ِ حضور قوای امریکایی در افغانستان، می گوید، اما این سخنان شور انگیز و کم معنا را در کنفرانس های مخفی در نیویورک و شیکاگو هرگز نمی گوید و نخواهد گفت زیرا در آن صورت به دانش خلیلزاد در مورد افغانستان شک می شود. اسباب این دوگانه بازی اجنت های قدرت را میتوان از گفته های آرتور بالفور یکی از صدراعظمان پیشین امپراتوری انگلیس که یک صد و یک سال قبل در پارلمان انگلیس گفته است، به خوبی دید: بالفور عقیده داشت که شناخت و دانش انسان "مدرن" غرب از دنیای شرق، برتریت علمی و عملی به غرب بخشیده است. به نظر بالفور، غرب می داند که شرق چیست و حفظ دانش غرب در خلق دو دنیای متفاوت و دوگانه بازی نهفته است. (2)

قشر "نخبه" بومی که فراورد فکر و اندیشه شان را تقلید و پیروی از مرجع "قدرتی" که با آن در تعامل قرار دارند، می سازد، نقش نمادین و فرعی در تاثیر گزاری راهکار های مانیفست قدرت دارند. ولی یگانه وظیفه شان واکنش های میتودی به تغیر همیشه گی مانیفست قدرت، و در نهایت قبول و اطاعت از آن به نماینده گی از انسان ِ استعمار شدهء جهان جنوب است. توجه شود که این وظیفه معین نیست، پلان شده نیست و در بسیاری موارد آگاهانه هم نیست. زیرا "نخبه گان" بومی هیچ نقش، کنترول و دخالت در روند تصمیم گیری، برنامه ریزی، و تطبیق تصمیم های کلان ندارند. پذیرش گزینهء از قبل انتخاب شده، یگانه انتخاب شان است. این "انتخاب" با شور شوق و میدان خوانی به دگر اندیشان آغاز می شود و در نهایت به ادبیات "ناگزیری" می انجامد. تماما ً هم آهنگی با تغیر وضعیت هدف است. داود مرادیان در برنامه «به روایت دیگر» تلویزون طلوع می گوید، "که یک نقص کلان در.... ده سال اخیر این بود که ما [افغان ها] ثبات را به عدالت ترجیع دادیم. یک پیش فرض غلط در جامعه جهانی...... وجود داشت که نیاز اول برای افغانستان ثباط است. عدالت را شما می توانید بعدتر داشته باشید...." (رجوع شود به برنامه «روایت دیگر» تلویزون طلوع. 25 جولای 2011.) خوب، این که ثباط واقعی بدون عدالت غیر ممکن است، یک گپ آشکار است ودرک آن نیازی به دکترای علوم سیاسی و یا روابط بین الملل هم ندارد. این مساله ده سال قبل هم درست بود، امروز هم درست است و ده سال بعد هم درست خواهد بود. فقط، ده سال قبل "پیش فرض ثباط بر عدالت" فیشن فکری آن روز بود که در تکرار از محور قدرت آگاهانه و یا نا آگاهانه بیان می شد؛ همانطوری که امروز برای ذهنیت سازی افکار عامه دوام موجودیت قوای امریکا در افغانستان با مثال آلمان و جاپان مقایسه می شود.

در کل، راه بیرون رفت، شناخت از قدرت است. قدرت ستیزی که در اصل واکنش به ابزار های مانیفست قدرت است، و قدرت گرایی که تعامل با تصویر های ساخته شدهء قدرت است، دو روی متفاوت یک سکه اند و در نهایت به ثابت نگه داشتن قدرت کمک می کنند. برای درک درست از قدرت، آنانی که خریداران خوب یوفیوُیزم قدرت ِ امپریال بودند و هستند، به عوض این همه "تحلیل" و تجلیل، باید نقد خودی از تغیر برق آسای فکری در قبال مسایل افغانستان در یک دهه اخیر ارایه کنند. در غیر آن مشکل است به صمیمیت فکری شان باور کرد.

یاداشت ها:

(1) Noam Chomsky. Failed State: The Abuse of Power and the Assault on Democracy. Metropolitan Books: 2004.

(2) Arthur James Balfour's speech to the House of Commons. Great Britain, Parliamentary Debates. 5th ser. 17 (1910).

پایگاه های نظامی امریکا در افغانستان؟

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2011-04-20T20:06:26Z

آيساف، ناتو ونيروهای بين المللی

پایگاه های نظامی امریکا در افغانستان به یک مبحث داغ بین افغان ها مبدل شده است. (بهتر است در مورد حضور دراز مدت نیروهای امریکایی در افغانستان بحث شود، نه "ایجاد" پایگاه های امریکایی. زیرا پایگاه های نظامی قدرت خارجی درافغانستان قبلا ً ایجاد شده است.) بدون شک، گفتگو وموشگافی گستردهءِ هر معضل مردمی، می تواند برای گرفتن یک تصمیم درست مفید واقع شود. فقط، خلق و گسترش بحث و اندیشه در چارچوپ گفتمان ها و روش های از قبل تهیه شده، و باز تولید مفکوره های از قبل تجربه شده، در بسیاری موارد به سر در گمی و هرج و مرج فکری می انجامد که در نتیجه هر تصمیم عقلانی را دشوار می سازد. سالهاست که اندیشهِ حاکم قدرت جهانی که تماما ً برمبنای یک جهالت عمیق و استعمار محور استوار است، مردم مانرا گروگان گرفته است. هدف از جهالت عمیق و پیچیده، جهل و بی دانشی مردم نیست، بلکه جهالت عمیق راهکار ابزاری قدرت است که توسط آن هر حیله و تزویر را در کشور های جنوب به فروش می رساند. بطور مثال، هر چند کم وبیش می دانیم که یگانه هدف نشراتی بی بی سی حفظ و گسترش منافع قدرت حاکم جهانی و به شکل خاص آن انگلیس است، ولی گفتمان های فکری مان باز تولید ِ پیام های بی بی سی است و حقانیت گزارش بی بی سی قبول شده است. اما هیچ وقت نمی پرسیم که چه فرقی بین روزنامه "کیهان" ویا تلویزون پاکستان، با بی بی سی و فاکس نیوز وجود دارد؟ من نمی گویم که نه باید به بی بی سی گوش بدهیم و یا وال ستریت ژورنال بخوانیم، نه خیر، نه تنها بی بی سی، را بلکه "جمهوری اسلامی" ایران و "نوای وقت" چاپ پاکستان را هم باید خیلی ها به دقت تعقیب کنیم و نباید فراموش نماییم که یک خواننده آگاه و کنجکاو، رسانه های قدرت را بخاطر دریافت اهداف، پلان و پیام های پنهانی آن می خواند و تعقیب می کند.

بدبختانه مبحث دوام پایگاه های نظامی امریکا هم با سطحی نگری تباه کننده و باز تولید نا آگاهانهءِ آن چی که ساختار حاکم قدرت می گوید، دنبال می شود. طرفداران جزیره های نظامی خارجی در افغانستان استدلال می کنند که این قلعه های جنگی به نفع افغانستان است و چندین کشور دنیا را هم مثال می دهند. یکی از این کشور ها جمهوری ترکیه است که به تناسب دیگر کشور ها، وضعیت بدی هم در منطقه ندارد. فقط برای درک بهتر این موضوع یک کمی باید به تفصیل در مورد پایگاه های نظامی موجود در ترکیه صحبت کرد.
بزرگترین و مهم ترین پایگاه نظامی خارجی در ترکیه که توسط نظامیان امریکایی مورد استفاده قرار می گیرد، انجیرلیک است، که در 9 کیلو متری ولایت ادانا، در جنوب ترکیه موقعیت دارد. پایگاه انجیرلیک در سال 1951 در زمان جنگ سرد از طرف انجینران امریکایی، تحت چتر معاهدات ناتو، ساخته شده و توسط امریکا، که رهبر ی ناتو را به عهده داشت و دارد، یکجا با قوای هوایی ترکیه اداره می شود.

محدودیت های زیادی از طرف دولت ترکیه برای کنترول و نظارت از این پایگاه وجود دارد. ترکیه بمثابه عضو ناتو و کشور میزبان، نقش رهبری کننده را در عملیات های که توسط قوای کشور های خارجی با استفاده از خاک ترکیه انجام می شود، دارا می باشد. امریکایی ها تنها در داخل پایگاه انجیرلیک کنترول و رهبری را دارند ولی به هیچ وجه نمی توانند خارج از پایگاه های شان سلاح حمل کنند. حتی در بسیاری موارد نمی توانند در خارج از محدوده تعین شده، با لباس نظامی گشت و گذار کنند. تمامی عملیات های نظامی امریکا که با استفاده از پایگاه انجیرلیک صورت می گیرد باید به قوای هوایی ترکیه اطلاع داده شود و در بعضی موارد باید توافق پارلمان ترکیه را داشته باشد. بعد از رد پیشنهاد امریکا در سال 2003، که پارلمان ترکیه اجازه نداد، نیرو های نظامی امریکا برای حمله به عراق از خاک ترکیه عبور کنند ، پاول ویلفویز، یکی از حامیان زلمی خلیلزاد و معاون وزیر دفاع امریکا در آن وقت، گفت که به "بچه" های مان بگویید که در مقابل حکومت ترکیه کودتا کنند.(1) هدف از بچه ها، گروه های پیدا و پنهان در داخل اردوی ترکیه بود که پشتوانه قدرت شان هم در روز های دشوار، امریکا و پایگاه هایش در ترکیه می باشد. فقط، مبادرت به کودتا ناکام شد، و ترکیه محدودیت های جدیدی را در رابطه به پایگاه انجیرلیک به اجرا گذاشت، که نظارت جدی ترکیه از پایگاه انجیرلیک از آن جمله آن می باشد.

با این همه کنترول و قیود که در بالا به آن اشاره شد، خوب است نظری هم به نقش پایگاه های نظامی امریکا در تاریخ نیم قرن اخیر ترکیه داشته باشیم: یکی از اهداف پایگاه های نظامی امریکا در کشور های دیگر حفظ و یا به قدرت رساندن رژیم و افراد فرمانبردار و مطیع به خودش در آن کشور هاست. تاریخ کودتا ها در ترکیه رابطه تنگاتنگ و مستقیم با امریکا و نظامیانش در آن کشور دارد. در نیم قرن اخیر چار کودتا و ده ها مداخله نظامی در ترکیه صورت گرفته است. در اکثر موارد عملکرد محور قدرت در امریکا به طرفداری مستقیم از کودتاچیان در مقابل مردم بوده است.

تاریخ کودتا های "مدرن" در ترکیه با کودتای 27 می سال 1960 که به رهبری جنرال جمال گورسل صورت گرفت و در نتیجه آن صدراعظم منتخب ترکیه آقای عدنان مندرس به دار آویخته شده، آغاز می شود. کودتای 27 می در تبانی مستقیم با نظامیان امریکایی صورت گرفت. حتی نفوذ امریکا در میان جنرالان کودتا گر به حدی بود که بنابر توصیه سفارت امریکا تعدادی از افسران کودتا کننده که گرایش های عمیق ملیت گرایی داشتند، از حلقه رهبری و یا " کمیته متحد ملی" تصفیه شده و به خارج فرستاده شدند. آقای آلپ ارسلان ترُکش که بعد ها رهبر و بنیانگذار حزب ملیت گرای ترکیه شد، نیز از آن جمله بود.( 2)

کودتای بعدی که می شود گفت تا جایی با یک مداخله قدرتمند نظامی به حکومت منتخب آقای سلیمان دمیرل پایان داد، در اصل یک اقدام پیشگیرانه برای جلوگیری از به قدرت رسیدن نیروهای چپ در ترکیه بود، که در 12 مارچ 1971 صورت گرفت. بدون شک سیر تکامل کودتای 12 مارچ، رابطه مستقیم با قیام و مظاهرات جنبش های دانشجویی، کارگری و مردمی در ترکیه دارد، که برای امریکا سخت نگران کننده بود. در سال 1968 با آمدن کشتی های جنگی امریکا به استانبول، مظاهرات گسترده بر ضد امریکا سر تاسر ترکیه را فرا گرفته بود. حتی دریک مورد، در 6 جنوری 1969 محصلین پوهنتون "شرق میانه" در انقره، موتر سفیر امریکا در ترکیه را به آتش کشیدند. همانطوری که آقای ماهر کای ناک در کتاب مشهورش "دموکراسی کودتایی" نوشته است: "امریکا هرگز تحمل به قدرت رسیدن نیرو های چپ در ترکیه را که به جنبش های چپ در دهه 60 اروپا نزدیک بودند، نداشت. بنا ٌ کودتای 12 مارت 1971، جوابی به فعالیت های آتشین نیرو های چپ در ترکیه بود."(3)

نقش امریکا در کودتای خونین دیگری که در 12 سپتمبر 1980 به رهبری جنرال کنعان اورن به وقوع پپوست، غیر قابل انکار است. آقای محمد علی براند، یکی از نویسنده گان و محققان نامور ترکیه که بعد ها در جریان کودتای "پست مدرن" نظامیان در سال 1997 خانه نشین شد و روزگار سختی را پشت سر گذشتاند، در کتاب مشهورش "12 ایلول ساعت 04:00" نوشته است که " که دیپلومات مسوول که باید به آقای پاول هنز، رئیس بخش ترکیه در اداره ِ امنیت ملی امریکا راپور می داد، گفته است: "نگران نباشید، بچه های تان در ترکیه موفق شدند."(4) هدف از "بچه ها" نظامیان ترکی بودند که رابطه تنگاتنگ با امریکا و اسرائیل داشتند. طبق عادتی که گرداننده گان قدرت امریکا از استعمارگران بریتانیایی آموخته اند، بعد از نشر کتاب، آقای هنز تمام موارد یاد شده را دروغ محض خوانده و آنرا ساخته و پرداخته ی ذهن نویسندهِ کتاب اعلان کرد. ولی آقای محمد علی براند در یک حرکت کم نظیر، قسمت های از یک مصاحبه ِ صوتی و تصویری پاول هنز را به نشر رساند، که در آن خود آقای هنز مداخله امریکا در کودتای 12 سپتمبر در ترکیه را اعتراف کرده است.

با کودتای 12 سپتمبر 1980، "نیو لیبرالیزم" تجربه شده در امریکای جنوبی در ترکیه به اجرا در آمد و یک ائتلاف وابسته به قدرت خارجی در تبانی نظامیان در راس هرم قدرت قرار گرفت. دهه هشتاد و نود میلادی در ترکیه، دوران گسترش جهل مدرن، فساد نهادینه شده، واقتصاد آی ام اف زده بود. کودتا ها شکل پست مدرن به خود گرفتند، و نظامیان هر چند گاه زیر نام حفظ رژیم، دولت های شکننده ملکی را تهدید می کردند و یا هم امر وفر مان می دادند. مشهورترین کودتای پست مدرن که بازهم نقش امریکا در آن برجسته بود، در 28 فبروری 1997 بر ضد حکومت آقای نجم الدین اربکان صورت گرفت. آقای اربکان بعد ها در سال 2006 در یک مصاحبه تلویزونی با چینل 5 در ترکیه، سند وزارت خارجه امریکا را به بیننده گان نشان داد که در آن دولت امریکا طی یک مکتوب بسیار محرم در اواخر سال 1996، از سفارت امریکا در انقره خواسته است که زمینه های سقوط حکومت اربکان را با استفاده از هر ابزار ممکن میسر سازد. درست چند ماه بعد به تاریخ 28 فبروری 1997، آقای اربکان تحت فشار ارتش ترکیه مجبور شد از سمت صدارعظمی کنار برود. در دهه هشتاد و نود میلادی امریکا و اسرائیل به کمک نظامیان به عمق ساختار های قدرت در ترکیه نفوذ کرده بودند، و پایگاه انجیرلیک در دهه نود میلادی بر علاوهءِ مسایل نظامی به کار های خورد وبزرگ دیگر هم دست می زد. روزنامه زمان چاپ استانبول در به تاریخ 5 جون سال 1998 خبر داد که یک باند بزرگ از قاچاقبران آثار تاریخی به کمک چند افسر امریکایی با استفاده از پایگاه انجیرلیک صد ها اثر تاریخی را به خارج قاچاق نموده است. ( مراجعه شود به روزنامه زمان چاپ استانبول، 5 حزیران 1998.) بدون شک که کودتا ها در در ترکیه دلایل و عوامل دیگر هم داشتند و دارند و با درک این نقطه که نظامیان در ترکیه مرجع عنعنوی قدرت شمرده می شدند، ائتلاف امریکا و نظامیان هم نباید شگفت آور باشد. با تفصیل در مورد تاریخ نیم قرن اخیر در ترکیه و رابطه آن با مراجع قدرت در امریکا، تنها خواستم نگاه متفاوت از ذهنیت ساخته شده و قبول شده، در رابطه به جزیره های نظامی قدرت جهانی، ارایه کنم.

با صرف نظر از بحثِ مورد به مورد در رابطه به پایگاه های نظامی امریکا در دیگر کشور ها، صرف برای یک لحظه اگر فرض کنیم که گویا پایگاه های نظامی امریکا به منفعت بعضی کشور های میزبان بوده وبا اصرار در تکرار ادعا کنیم که مثلاً پایگاه های امریکا به نفع بحرین و کولمبیا (!) بوده است، بازهم با توجه به حضور گسترده و عملکرد آشکار امریکا در افغانستان در ده سال اخیر، هیچ تضمینی وجود ندارد که پایگاه های نظامی امریکا به نفع افغانستان باشد. این نوع منطق و استدلال ساده شده، بدون درک، مطالعه و شرایط کشور های دیگر، صرف با این ادعا که حضور نظامیان امریکایی به به نفع دیگر کشور ها بوده، بنا ً به منافع ما نیز می باشد، ما را به سطحی گرایی و تک سازی روابط بین کشور ها سوق خواهد داد. زیرا در سیاستِ زور، ایدیالوژی و استراتیژی ابزار های رسیدن به هدف است؛ و استراتیژی ثابت وجود ندارد. به عبارت دیگر، راهکار ها همیشه در تغیر است. استفاده از هر زمان، مکان و راهکار ممکن پذیرفته شده است.

دلیل بعدی که باز هم در بستر تبلیغ و برداشت از پالیسی قدرتِ حاکم تکرار می شود، اینست که گویا پایگاه های نظامی امریکا مانع مداخلات کشور های همسایه در افغانستان می شود. در این گونه استدلال ها ما با نوع منطق ارزان روبرو هستیم که ریشه در ادبیات ابزاری و کلاسیک شدهء استعماری دارد و چندین بار هم تجربه شده است. در دهه نود میلادی در ترکیه غول های قدرت بیرونی که صاحبان چندین گروپ بزرگ رسانه یی بودند وهستند، تبلیغ می کردند که "دوستی" بی قید و شرط ِ ترکیه با امریکا و اسرائیل مانع مداخلات "همسایگان" بخصوص، ایران، سوریه و یونان می شود. (مراجعه شود به آرشیف روزنامه های حریت، ملیت، صباح، تقویم. چاپ استانبول:1990-1999) امروز هم نخبه گان قدرت در کولمبیا، ادعا می کنند که اگر کمک امریکا و پایگاه های آن نباشد، ونزویلا، کولمبیا را اشغال می کند. کتاب های زمان استعمار هم مملو از این گونه منطق ارزان و عوام فریبی کاذب قدرت است.

مشخصا ً در مور د افغانستان، تجربه ده سال اخیر نشان می دهد که امریکا و متحدینش نه تنها جلو مداخلات پاکستان را گرفته اند، بلکه برای گسترش بحران، مداخلات پاکستان را توجیه هم کرده اند. حتی در بسیاری موارد به "دوستان" افغان شان فشار آورده اند که از مداخلات پاکستان یاد آوری نه کنند.(مراجعه شود به مصاحبه رنگین دادفرسپنتا با طلوع. اگست، 2010 ) با آن که حمایت پاکستان از طالبان یک راز باز است و پاکستان مانع بزرگی برای صلح در افغانستان است، ولی بازهم پاکستان همیشه در نزد هرم قدرت در امریکا دست بالا را برای سمت و سو دادن مسایل افغانستان دارا بوده است. پس چگونه پایگاه های امریکا در افغانستان مانع مداخله پاکستان خواهد شد؟ اهمیت پاکستان در نزد سران قدرت در امریکا دلایل به خصوص دیگری دارد که از حوصله این مقال خارج است. فقط حمایت امریکا از پاکستان در مقابل افغانستان به این معنی نیست که امریکا به افغانستان از دریچه پاکستان می نگرد. امریکا نه به افغانستان از دریچه پاکستان می نگرد، و هم بر عکس آن چی که حامیان امریکا در افغانستان ادعا دارند، نه هم به پاکستان از دریچه افغانستان نگاه خواهد کرد. آن چی که برای اقلیت قدرت در امریکا اهمیت دارد، دریچه منفعت است، و در صورت جنگ بین پاکستان و افغانستان، امریکا و "جامعه جهانی" اش به تمام طرف های درگیر سلاح خواهد فروخت.

مداخلات ایران در افغانستان هم در ده سال اخیر خیلی ها برجسته است. رژیم ایران بقاء و منفعت اش را در بحران، مداخله و تنش در منطقه می بیند. امریکا نه تنها از مداخلات ایران جلوگیری نموده و خواهد نمود، بلکه بخاطریک دستاویزِ به ظاهر مشروع برای حمله به ایران، و دوام جنگ تبلیغاتی علیه ایران (مراجعه شود به اخبار و تبصره های فاکس نیوز، وال ستریت ژورنال، طلوع و 8 صبح در مورد ایران) به مداخله ایران در افغانستان نیاز دارد. یکی از کار ساز ترین راهکاری که امریکا می تواند افکار عامه غرب را بر ضد ایران بسیج نماید، همانا استفاده ِ تبلیغاتی و تاکتیکی از مداخلات ایران در افغانستان، عراق و کشور های منطقه است.

می دانم، دوستانی هستند که با صمیمیت و خلوص نیت، حضور دراز مدت قوای امریکا را در مقابل شرایط مشخص که به نفع افغانستان باشد، می پذیرند. فقط، باید گفت که اقلیت قدرمند در امریکا در مسایل و مواردی که آزادی عمل کامل دارند، هیچگاه نمی خواهند خود را مقید به قواعد دیپلوماتیک و یا هم اخلاقی و انسانی بسازند. استفاده از هر فرصت ممکن هدف است. بحران اقتصادی اخیر در امریکا نشان داد که این اقلیت امتیاز طلب، حتی با سر نوشت میلیون ها انسان در امریکا که از بام تا شام برای حفظ خانه و کاشانه شان کار می کردند، چی گونه "قمار" زدند. پس چرا باید به به منافع مردم افغانستان که با تعبیر های استعماری، سرزمین "دزدان و رهزنان" می خوانند (5) و ادعا دارند که به قرن 13 تعلق دارد، توجه کنند؟ این یک بحث اخلاقی و انسانی هم نیست. این هم خیلی ها خوشباورانه و عامیانه خواهد بود که از قسیم فهیم، رحیم وردک، و یا هم دوستان کابینه یی شان امید قبولاندن منافع افغانستان را بالای امریکایی ها داشت. امریکا در افغانستان خیلی ها دست باز دارد. تنها و تنها با رد خواست های استعمار محور خارجی و یک مخالفت عقلانی و بدون خشونت تا جایی می توان به خواست های مان پاسخ گرفت. افغانستان هیچ حربه و اهرم فشار به غیر از بسیج مردمی برای قبولاندن شرایط خود ندارد.

با آن که با گرفتن نام آزادی واستقلال به "عدم درک از جهان گلوبالیزه شده، چپ گرایی، افراطی گری، پوپولیستی، غرب ستیزی......" متهم می شوم ( رجوع شود به نوشته های شخص یا اشخاصی به نام های "سرور کبریت" و خالد در ویب سایت آسمایی در مورد نویسنده) ولی جا دارد نکاتی را در مورد استقلال نوشته کنم: استقلال نه به معنای وابسته بودن به یک قدرت خارجی است و نه هم به معنای قطع رابطه با دیگر کشورها و در انزوا زیستن. اگر توجه شود، نیا کان ما بخاطری برای استقلال جنگیدند که تا بتوانند با تمامی کشور ها آزادانه رابطه داشته باشند. استقلال مانیفست موجودیت است. استقلال به معنای سود بردن از معاملات جهانی و حق نان است. استقلال به معنای آزادی عمل در دوست بودن با دنیاست. استقلال به معنای زندگی است. استقلال بیگانه ستیزی و بیگانه پرستی را یکسان نفی می کند زیرا بیگانه ستیزی مرض است و بیگانه پرستی بیماری صعب العلاج.

گفته می شود که "ما هیچ وقت استقلال نه داشتیم و تنها در سایه و حمایه ِ امریکا -"جامعه جهانی" - می شود به آب و نانی رسید و خوشبختی را جستجو کرد." فقط، منطق این گونه استدلال های عامیانه بنابر عدم شناخت دقیق از امریکا و مرجع قدرت، تهمیدانه و ناقص است. امریکای واحد وجود ندارد. امریکای جان مکین، جان کری، جو لیبرمن، لیندسی گراهام.... از امریکای میلیون ها انسان که واقعا ً خوشبختی و آزادی را یکسان به همه خواهان هستند، خیلی ها فرق دارد. متاسفانه ما با امریکای اولی که به یک اقلیت بسیار کوچک و جاه طلب تعلق دارد، طرف هستیم.

منابع ویاداشت ها:

(1) Noam Chomsky & Achcar. Perilous Power: The Middle East and U.S Foreign Policy. Paradigm Publishers: London, 2009.

(2) Erol Maraslı. “Darbelerde Yabanci Parmagi Varmiydi?” Tarih, Toplum, Insanlik. 2 Feb, 2010.

(3) Mahir Kaynak. Darbeli Demokrasi. Timas Yayinlari: Istanbul, 2006.

(4) Mehmet Ali Birand. 12 Eylul Saat:04.00. Karacan Yayinlari: Istanbul, 1984.

(5) Bob Woodward. Obama's Wars. Simon &Schuster: New York, 2010.

سفید گرایی و سفید نما گری

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2011-02-01T18:10:00Z

امروز هم حتی جدال تبلیغاتی بین ایران و قدرت حاکم در غرب با استدلال و منطق مشابه صورت می گیرد. پروپاگند دولتی "جمهوری اسلامی" و یا "کیهان" هیچ فرقی از عوام فریبی و جهل آفرینی فاکس نیوز ندارد. حتی نمونهِ از این گونه منطقِ عامیانه را می توان در رسانه های که در کشور های جهان جنوب توسط قند و فند "انجو" ها و یا هم نظامیان کشور های "دوست" "طلوع" می کنند، و بعداً هم به نیوز کرپ، یا همان فاکس نیوز می پیوندند، مشاهده کرد.

بر خلافِ درک معمول و قبول شده که ظاهراً رنگ پوست سفید داشتن نماد سفید بودن است ، آنانی که تنها رنگ پوست شان سفید است، هر گز "سفید" نیستند و سفید نخواهند شد. حتی بیچاره گان بیماری که با نژاد پرستی ابزاری افسون شده اند، و در عقب آنگلا مرکل، سارا پلین و دیگر تاجران تعبیض روان هستند، هم "سفید" گفته نمی شوند. سفید بودن در اصل به معنی سفید شدن است و سفید شدن هم دست یابی به مقام امتیازی قدرت و ثروت. سفید گرایی راهکار عملی ایدیالوژی سفید شدن است که با توسل به هر روش ممکن صورت می گیرد. سفید گرایی حد و حصر نمی شناسد و زور گویی، بی رحمی، تزویر، جنگ و خشونت ابزار "قانونمند" شده آن می باشد. میکانیزم اصلی پخش و گسترش سفید گرایی را یک جهالت پیچیده و "معاصر" تشکیل می دهد. توجه شود که این جهالت پیچیده و معاصر به هیچ وجه به معنای بی دانشی نیست، بلکه نفع وگسترش
جهل با تحریف، تخریب و مجهول سازی حقیقتی که به شکل گسترده قبول شده باشد، می باشد.

تقلید، توجیه، پیروی و قبول بی قید و شرط جهالت قبول شدهء "مدنی"، سفید نما گری است که در بسیاری موارد با لع و حرص و رویا های سفید شدن همراه می باشد. سفید نما گرایان با پیروی از روشِ استفاده از هر ابزار ممکن، که بر عکسِ "سفید" های حرفوی خیلی ها مضحکانه از این شگرد استفاده می کنند، بقاءِ شان را درتبانی و تعامل با ساختار قدرت می دانند و حاضر هستند هر روز جامه بدل کنند. ارطغرل اوزکوک، که زمانی یکی از کلیدی ترین و تاثیر گذار ترین مهره های قدرت جهانی در ترکیه بود و با افتخار خودش را "ترک سفید" می خواند، زیر نام "تغیر" و "اصلاح"، پیروی از زور را بر خاسته از "واقعیت های" جامعه می داند. آقای اوزکوک که زمانی مارکسیست بود و بعد از کودتای 1980 در ترکیه یکی از طرفداران سرسخت "بازار آزاد" شد، و در دهه 90 هم ملیگرای تمام عیارکه به شدت بر علیه کردها شعار می داد. در سال 1997، بعد از کودتای خاموش نظامیان بر ضد دولت اربکان، آقای اوزکوک به یکی مهره های قابل اعتماد نظامیان تبدیل شد و از صلاحیت های بسیاری برخوردار بود. جالب است که بعد از پیروزی حزب عدالت و توسعه در ترکیه که گرایش های اسلامی و محافظه کارانه دارد، سفر مهم آقای اوزکوک به عوض پاریس و نیویارک که هر چند بار در یک ماه سفر می کرد، به مکه و مدینه بود.

مثال آقای اوزکوک را بخاطری اینجا نوشتم که این آقا یکی از نخستین ابداع کننده گان مفهوم "ترک سفید" و گسترش دیسکورس سفید نما گری در ترکیه است. آقای اوزکوک که در هرم قدرت بزرگترین گروپ رسانه ی (دوغان میدیا) قرار داشت، توانسته بود در گسترش جهل "مدرن" در ترکیه نقش خوبی را بازی کند. به طور مثال گفتمان کاملاً فریبنده را که گویا "رابطه استراتیژیک" و دوستی ترکیه با قدرت حاکم در امریکا و دولت اسرائیل مانع نفوذ و اشغال ترکیه توسط همسایگانش (ایران، یونان و سوریه) می شود، توسط میدیای آقای اوزکوک که ارتباطات پیدا و پنهان با غول های رسانه یی قدرت داشت و دارد، تبلیغ و ترویج می شد. این گونه لفاظی ها امروز در افغانستان توسط قشر وابسته به قدرت "زیرکانه" تکرار می شود. (رجوع شود به این نوشته در 8 صبح. " پیشنهاد غافلگیر کننده ایجاد پایگاه دایمی امریکا در افغانستان." 16 جدی 1389) دلیل و یا دلایل حضور قدرت حاکم خارجی در افغانستان تماماً مشکوک است. توجیه و مشروعیت دهی یک عمل تاریک و تعریف ناشده، با استفاده از گسترش ترس از همسایه ها، ترفند خوبی برای ترویج جهالت ابزاری استعمار محور است. فراموش نشود که نفوذ و مداخله ی پاکستان در افغانستان از طرف قدرت حاکم جهانی پذیرفته شده است؛ و این هم "جامعه جهانی" خواهد بود که در صورت جنگ و یا اشغال افغانستان توسط همسایه گان، به تمامی طرف های درگیرسلاح خواهد فروخت.

در سفید نما گری صحنۀ قبلاً تنظیم شده است. سوژه ی نقد و تجلیل مشخص است و از بالا شکل می گیرد. فکر و اندیشه هم در قالب گفتمان های معین قدرت تولید می شود؛ هر چند سفید نما گرایان گمان می کنند که فکر می کنند. امروز نقد ایران هم اکثرا ً در چارچوب گفتمان های از قبل تهیه شده و با استفاده از جهل معمول، صورت می گیرد و یک لو کس ارزان است. بدون شک ماهیت رژیم ایران به هیچ کس پوشیده نیست. زمامداران رژیم ایران بقاء و منافع شان را در بحران، مداخله و تنش در منطقه می بینند و در این راستا از هیچ خون و کشتار دریغ نمی کنند. فقط، آن چه را که دولت ایران انجام می دهد، پژواک های تقلیدی و واکنش های عاریتی، ایدیالوژی و مرجع اصلی قدرت است. این یک مسئله تازه هم نیست. از زمان استعمار تاکنون تعامل با قدرت، چه به شکل پیروی گرایانه و چه هم ستیزه گرایانه آن، در قالب میتود های مشخص قدرت که در نهایت به نفع قدرت حاکم ختم شود، صورت می گیرد. اینجا باید نوشته شود که بحت به هیچ وجه روی قبول و یاطرح کدام تیوری توطیه نیست. شما می توانید صادقانه در جهت مخالف قدرت قرار داشته باشید، ولی قاعدهِ بازی تنظیم شده است. این مطلب را سلطان عبدالحمید دوم پادشاه عثمانی در اواخر قرن 19 میلادی، به خوبی بیان کرده است. یک سندی که در آرشیف عثمانی در استانبول موجود است، نشان می دهد که عبدالحمید دوم گفته است که " روسیه، انگلیس و دیگر قدرت های اوروپایی در صدد تجزیه و از بین بردن عثمانی و جهان اسلام هستند و به این هدف شان هم پیروز خواهند شد. این به این معنی نیست که دولت عثمانی و زمام دازان جهان اسلام نمی توانند از خود دفاع کنند و مخالفت نشان بدهند، بلکه بخاطری محکوم به شکست اند که طروق و منطق مدافعه و مبارزه را از دشمن می آموزند و عملی بودن آنرا ذهناً پذیرفته اند" (آرشیف عثمانی در استانبول: ییلدز، اوراق اساسی، نمبر: 82625773 )

با تکیه به آن چه که نوشته شد، نقد ساختار قدرت در بستر جهالت پیچیده ی معمول، در کل هیچ تفاوتی با سفید نما گری ندارد. و یا به عباره دیگر، غرب گرایی عامیانه و غرب ستیزی جاهلانه دو روی متفاوت یک سکه اند. دموکراسی معصوم است، ولی دل بستن های هیجانی به " دموکراسی ابزاری" ابسته با بازار آزاد و یا توهین و نفی دموکراسی هردو تباهی آور است. بدون شک، سفید شدن و سفید باقی ماندن راهکار های مانوری را که ریشه در فرهنگ و منطق استعمار دارد، می طلبد. بنابرین، برای حفظ حالت موجود، زین العابدین بن علی که دیروز "متحد قدرتمند" و" سکولار دموکرات" خوانده می شد، یک شبه دیکتاتور می شود؛ و برای گروگان گرفتنِ انقلاب مردم مصر و به قدرت رساندن عمر سلیمان تمهیدانه تلاش می شود. فقط، تاریخ بشریت مملو از مبارزه در مقابل معمولیت گرایی و زور گویی است. طبعاً عقلانیت و همگانیت نخستین شرط موفقیت خواهد بود.

"حقیقت" قدرت، افغانستان، و رسالت ما در برابر تاریخ

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2010-09-04T11:04:34Z

در این اواخر مطالبی در مورد حضور جاسوس های سی آی ای در قصر ریاست جمهوری افغانستان به نشر می رسد. بدون شک موجودیت عناصر وابسته به سازمان های استخباراتی غرب و کشور های منطقه در نهاد های دولتی، انجویی و محلی افغانستان یک مسئله تازه کشف شده نیست. سازمان های استخباراتی دنیا از سی آی ای تا ای سی ای و از میت ترکیه تا ام آی 6 انگلیس، سالهاست که در افعانستان آزادانه فعالیت می کنند و به تعبیر یک ژورنالیست ترکی، افغانستان یک کشور گیج شده در جنگ های استخباراتی است. بر عکس ِ پاکستان که سیا در آنجا در تبانی با آی سی آی نیمه آشکارانه فعالیت دارد، افغانستان برای سی آی ای زیادتر از نیم قرن است که مرکز فعالیت های آزمایشی و عملی بوده است. حتی بر خلاف درک ساده لوحانه و معمول، در زمانی که گفته می شود " امریکا افغانستان را رها کرده بود"، سی آی ای حضور گسترده در آفغانستان داشت. در زمان طالبان صد ها تیم سیا که اکثریت شانرا اجنت های محلی و بومی تشکیل می دادند، در تمامی نقاط افغانستان فعالیت داشتند. آنانی را که از پول سی آی ای و موساد باغ های انگور ساخته بودند، آقای کرزی هم خوب می شناسد.

فقط بحث اصلی روی موجودیت جاسوس های سیا در افغنستان نیست؛ اینکه چرا و روی کدام اهداف بازار "افشاء گری" های میدیای وابسته به قدرت داغ شده است، باید مورد بحث و تحقیق قرار گیرد. از آنجایی که در ساختار قدرت نیو پُست استعماری غرب برای رسیدن به هدف استفاده از هر روش ممکن مباع است، حقیقت هم ابزاریست برای دست یافتن به منافع. بیان واقعیت نه تنها باید بکس آهنین قدرت حاکم در دنیا را مستحکم تر سازد، بلکه تضمین جدیدی را هم باید برای حفظ و گسترش هژمونی قدرت در بر داشته باشد. بناً این همه سروصدا ها در مورد اجنت های سیا در دستگاه کرزی در مقطع خاص زمانی خالی از اهداف تاریک و خاص نمی باشد.

به گمان غالب، ویکی لیکس اسناد مکملی را در رابطه به فعالیت های سیا در افغانستان در اختیار دارد؛ و بناً "افشاء گری" های سنجیده شده ی میدیای قدرت با توسل به روش کلاسیک قبل از وقوع، برای کم اهمیت ساختن و پیشگیری از افشاء گری های احتمالی ویکی لیکس صورت گرفته است. هر چند این شگرد می تواند دلیل قابل درک باشد، ولی نگارنده باور دارم که اهداف تاریک و خونین دیگری هم در عقب این همه به ظاهر افشاء گری ها نهفته است.

با قاطعیت میتوان گفت که اکثریت مطلق مردم افغانستان مخالف تجزیه، قسمت سازی، امتیاز طلبی های قومی، و محلی سازی های جنگسالارانه و استعماری هستند. فقط، پیراهن مرموز و خونینی را که استراتیژست های امریکا سالها قبل برای افغانستان درست کرده اند، بدون شک در تضاد با خواسته های مردم افغانستان است. بطور مثال، آنچه زیر نام "تغیر" و "امید" و "استراتیژی جدید اوباما" که با تبلیغات کر کننده به خورد مردم دنیا داده شد و می شود، در حقیقت دوام استراتیژی دراز مدت امریکا در افعانستان و منطقه است. که به اساس آن در کوتا مدت، گسترش جنگ در تمام مناطق افغانستان مخصوصاً در سرحدات شمالی، غربی و شرقی افغانستان، ملیشه سازی و تضعیف دولت مرکزی، آوردن جنگ از محلات به مراکزِ شهر، و افزایش سیستماتیک فساد توسط نهاد ها و جاسوسان رنگارنگش می باشد. برای ثبوت این ادعا تنها کافی است آنانی را که مشاوران جنرال مک کریستال برای طرح و ترتیب "استراتیژی جدید اوباما" بودند، و بر اساس آن اوباما اعلان نمود که سی هزار عسکر دیگر به افغانستان می فرستد، بشناسیم. از جمله دوازده تن کسانی که رابطه مرموز با نهاد های اقتصادی و سیاسی قدرت در امریکا دارند، و در سال 2009 بار ها به افغانستان سفر کرده و یکجا با مک کریستال پیشنهاد فرستادن سی هزار عسکر امریکایی را اعلام کردند، شش نفر شان به شمول جنرال مک کریستال از نیو محافظه کاران با نفوذ در دستگاه قدرت امریکا هستند. که آقا و خانم فردریک و کیمبرلی کاگن نیز در آن جمع بودند.(2) شاید برای آنهای که آزادی را در رنگ پوست اوباما می دیدند، شگفت آورباشد که استراتیژی "جدید" آقای اوباما در افغانستان توسط طرفداران سر سخت دکترین سلطه گرایی نظامی ریگن و بوش و به کمک راپور های های موسسه راند و امریکن انترپریس انستیتوت (2) تهیه شده است.

با تکیه به آن چه که نوشته شد، اهرام قدرت در امریکا برای تطبیق پلان خود در افغانستان نیاز به خلق "واقعیت" های ساخته شده و یا به عباره دیگر فاکت سازی های استعماری دارند. بدون شک که برای دستیابی به این هدف از هر ابزار ممکن استفاده می کنند. "افشاء گری" های منفعت آور، بحران آفرینی، جنگ اندازی های قومی، ملیشه سازی، هرج و مرج اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و در نهایت گسترش بی اعتمادی تا زمانی که مردم افغانستان ناچار برای قبول آن چه که مرجع هژمونیک قدرت می خواهد راضی شوند، متاسفانه ادامه خواهد داشت.

امروز افغانستان در برهه دشوار از تاریخ بقاء خود قرار دارد. پرهیز از عملکرد های غیر عقلانی، رد فرمایشات استعمار محور خارجی، مبارزه در مقابل نفاق و امتیاز طلبی های قومی، رسالت تاریخی هر فردی که افغانستان را دوست دارد و به افغانستان می اندیشد، در این شرایط حساس و تاریخی است. شاید تنی چند ساده لوحانه در این فکر باشند که ماجراجویی های قند بگیرانه و فند بگیرانه، دنباله روی های نوکر منشانه، و قبول بی قید وشرط آنچه مرجع قدرت می گوید، امتیازاتی را در آینده برای تبار ویا قوم شان خواهد داشت. فقط نباید فراموش شود که در صورت تجزیه ویا موفقیت عملی استراتیژی نیو لیبرالی و نیو محافظه کاری در افغانستان، دریا های خون که در هزاره جات و قندهار جاری خواهد شد، کمتر از جویبار های خونین هرات و بلخ و فاریاب نخواهد بود. تاریخ شبه قارۀ هند، افریقا وامریکای جنوبی ثبوت خوب این ادعا است.

آنانی که امروز در جمع مجریان قدرت در افغانستان قراردارند، و لااقل جنایت و خیانت شان تا هنوز مشهود نیست، برای یک بار اگر هم می شود، باید در پهلوی مردم شان و هوشیارانه عمل کنند. خوب می شد اگرآقای سپنتا قبل از اینکه در مورد "حلقه گمشده ی جنگ" مقاله می نوشت، باید در جستجوی لانه های پیدا و گم ناشده ی استخبارات پاکستان در داخل کاخ ریاست جمهوری اسلامی می بود؛ تا از یک وضعیت خیلی ها حق به جانب، به یک حالت حقیرانه و دفاعی نمی افتاد.

منابع:

(1) Rand Corporation and American Enterprise Institute.

(2) Newsweek, February 1, 2010

شخص کرزی خود گماشته ی استخبارات

شواهد و گزارش ها حاکی از آن است که شخص حامد کرزی خود گماشته ی سازمان های استخباراتی بويژه سازمان استخباراتی آمریکا سیاست. پیشتر اخبار و گزارش هایی نیز منتشر شده بود که افرادی مانند اشرف غنی احمد زی و هدایت امین ارسلا نیز برای سازمان جاسوسی آمریکا کار می کنند.

جمعه 27 اوت 2010

نظامیان خارجی و رسانه های "آزاد" افغانی

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2010-08-23T08:24:07Z

بعد از اشغال افغانستان، ایجاد صد ها رسانه ی غیر دولتی و گویا "مستقل" بمثابه یک "دستاورد" مهم دولت و "جامعه جهانی"(1) پنداشته می شود. ولی میدیای ساخته شده در افغانستان با حمایت واضح و روشن ِ قدرت های بیرونی در خط توجیه گرانه و در چارجوب دیسکورس معین مصرفی و تقلیدی که در کشور ها پسا استعمار زده مروج است، عمل می کنند. بدون شک، بحث در مورد اقلیت بسیار کوچک از رسانه ها که حتی سکوت را به وابسته گی ترجیح می دهند، و تلاش صادقانه ی صد ها روز نامه نگار، گزارشگر و مفسر رسانه ی افغان که در شرایط سخت مادی و معنوی کار می کنند، نیست؛ فقط، استفاده ِ ابزاری تعدادی از قند بگیران و فند بگیران مافیایی که اکثریت شان اهل رسانه و روزنامه هم نیستند، از نام روزنامه نگاران و سکتور روزنامه نگاری، نگران کننده و قابل نقد است. طبعاً، عملکرد این گروه در چارچوب استراتیژی تعین شده ی زور که همانا توجیه ، دفاع و تبرئه ی قدرت در کشور های اشغال شده و پسا استعمار زده است، با تقلید از گفتمان های ساخته شده و عوامفریبانه صورت می گیرد.

یکی از بزرگترین دغدغه های امریکا در افغانستان پنهان کردن حقیقت از مردم دنیا، بخصوص مردم امریکا در زمان جنگ، و در دراز مدت ایجاد و گسترش میدیای وابسته و مصرفی برای حفظ ِ ساختار پسا استعمار نو است. نقش ژورنالیزم مصرفی و تقلیدی وابسته به سرمایه و قدرت، در ترکیه نمونه خوبی در این مورد است. بدون شک ساختار قدرت امریکا اطمینان کامل دارد که نقد جنگ افغانستان از طرف میدیای سرمایه در غرب از محدوده ی پروپاگند عقلانی فراتر نمی رود. بناً تلاش برای خلق میکانیزم مشابه در افغانستان که بتواند سالها رسانه های محلی را کنترول کند، با توسل به آفرینش مافیای رسانه ی به سرعت ادامه دارد.

در بحرانی ترین شرایط، چه در عراق، امریکای لاتین و یا افغانستان پروژه "میدیا سازی" در سر خط کار سیا و پنتاگون قرار داشته است. بعد از اشغال عراق، با اینکه چندین شبکه رادیویی، تلویزونی و دها روزنامه و جریده از طرف پنتاگون، وزارت خارجه و دیگر نهاد های امریکایی ساخته شد و تمویل می شد، در سال 2005 یکی از شرکت های قراردادی پنتاگون زمانی که به رسانه های عراقی پول می داد تا مقاله ها و اخبار نوشته شده از طرف نیرو های امریکایی را به چاپ برسانند، افشاء شد. (2) در افغانستان هم وضعیت به همین منوال ادامه دارد. اسناد افشاء شده از طرف ویکی لیکس نشان می دهد که نیرو های امریکایی و ناتو در چندین موارد به رسانه های محلی در افغانستان پول داده اند تا مطابق خواست آنها تبلیغ کنند.

در یکی از این سند ها که به تاریخ 5 نومبر 2006 نوشته شده، آمده است که نظامیان امریکایی به رادیو غزنویان و رادیو غزنی لیست مطالبی را داده اند که مطابق یک برنامه معین و در اوقات از قبل تعین شده باید به نشر برسد. در بدل آن به رادیو غزنویان مبلغ 3900 دالر پول پرداخته شده است.(3) در یک سند دیگر آمده است که به تاریخ 3 جنوری 2008، بازهم بخش تبلیغات روانی قوای امریکا ملاقات های را با شبکه شایق و "رادیو تلویزون ملی جلال آباد" انجام داده اند. در این ملاقات ها قرارداد های با "رادیو تلویزون ملی جلال آباد" صورت گرفته، و پول هم در بدل کمپاین تبلیغاتی که باید از طرف "رادیو تلویزون ملی جلال آباد" صورت بگیرد، پرداخته شده است.(4)

مهمترین سند که بازهم رابطه تنگاتنگ میدیای به ظاهر "آزاد" را با نظامیان خارجی نشان می دهد، سند ِ ملاقات رحیم الله سمندرکه از او به عنوان "رئیس اتحادیه ژورنالیستان آزاد افغانستان" نام برده شده، با نیرو های امریکایی در بگرام می باشد. در این ملاقات که به تاریخ 17 جنوری 2008 در کاپیسا صورت گرفته، آقای سمندر در مورد کارکرد های خود معلومات داده و خواهان همکاری با نظامیان امریکایی شده است. آقای سمندر همچنان آماده گی اش را برای پخش اخبار تبلیغاتی نیرو های امریکایی ابراز کرده و پیشنهاد نشر مطالب مربوط به نظامیان خارجی را در رسانه های وابسته به خودش داده است. در همین سند از کمک نظامیان امریکایی به صلیب سرخ کاپیسا نیز یادآوری شده است. جالب اینکه "رئیس صلیب سرخ کاپیسا، آقای محمد علم کوهستانی، از نظامیان امریکایی خواسته است که گزارش خبری و تصویری این کمک ها را در هیچ رسانه محلی به نشر نرسانند." زیرا آقای کوهستانی میدانسته که رابطه با نظامیان خارجی "بیطرفی شان را نقض می کند."(5)

شاید هم با توسل به فرهنگ ناگزیری در افغانستان، استدلال شود که "واقعیت ها" در افغانستان طوری دیگری است. هر گونه فند و قند برای "رشد رسانه ها و نهاد ها" کمک می کند. در جواب باید نوشت، که نباید ساده لوحانه باور کرد که سیا، پنتاگون و وزارت خارجه امریکا برای مان نهاد های مدنی و رسانه های آزاد می سازند. اهداف بنیادی ساختار قدرت امروزی در تضاد با این امر است. مثالی خوبی در این مورد گفته های یکی از کارمندان سابق سیا در افغانستان می باشد که زمانی گفته بود، " سیا و پنتاگون عفو بین الملل و یا دیده بان حقوق بشر نیستند؛ بلکه هر چند گاه ماسک اغواگرانه ی "بشر دوستی و نهاد سازی" را باید بپوشند." (6)

یاداشت ها و منابع:

(1) در نومبر سال 2004 کمیته اول مجمع عمومی ملل متحد، قطعنامه ی را در مورد محدود ساختن غنی سازی مواد قابل انشقاق به رای دهی گذاشت، که 147 کشور رای مثبت دادند و تنها امریکا رای منفی داد و با این قطعنامه مخالفت نمود. بریتانیا و اسرائیل از رای دادن خوداری کردند. فقط جالب است که نماینده بریتانیا در ملل متحد به خبرنگاران گفت که "بریتانیا در اصل از این فیصله حمایت می کند، ولی بخاطری که جامعه جهانی روی این مسئله عمیقاَ به دو بخش تقسیم شده بود، دولت بریتانیا از رای دادن خوداری کرد." تعریف خوبی از "جامعه جهانی". یک صد و چهل و هفت کشور در مقابل یک کشور ("جامعه جهانی").

(2) روز نامه لاس اجلس تایمز. نومبر30 ، 2005

(3) اسناد ویکی لیکس در مورد افغانستان. پیوند انترنتی:
http://wardiary.wikileaks.org/afg/event/2006/11/AFG20061105n433.html

(4) اسناد ویکی لیکس در مورد افغانستان. پیوند انترنتی:
http://wardiary.wikileaks.org/afg/event/2008/01/AFG20080103n1125.html

(5) اسناد ویکی لیکس در مورد افغانستان. پیوند انترنتی:
http://wardiary.wikileaks.org/afg/event/2008/01/AFG20080117n1192.html

(6) Gary, Berntsen. Jawbreaker. Crown: New York. 2005. Erdal Simsek. Ortadoguda Oynanan Kirli Oyunlar. Neden Kitap: Istanbul, 2007.

دشمن سازی: راهکاری برای خشونت از مرجع قدرت

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2010-08-08T13:59:27Z

اینکه ماه گذشته اردوی ملی افغانستان گروپ بزرگی از مخالفین دولت (طالبان) را در ولسوالی قیصار ولایت فاریاب محاصره کرده بودند، و نیروهای خارجی که به ظاهر برای جنگ با طالبان در افغانستان حضور دارند، چگونه طالبان را از چنگ اردوی ملی نجات دادند، صحبت داغ روز بین عوام و خواص در شهر میمنه بود. آنانی که در آفغانستان بسر می برند و جز اقلیت کوچک قند بگیر و فند بگیر شمرده نمی شوند، تقریباً هر روز عملکرد های قوای خار جی را که در نهایت به تشدید بحران در منطقه کمک می کند، می بینند و می شنوند. آن چه را که به نقل از مردم شهرمیمنه، نیروهای خارجی در ولسوالی قیصار ِولایت فاریاب انجام دادند، جز کوچک از پروسه "دشمن سازی"، برای حفظ و گسترش ساختار قدرت ِ امروزی است.

با تکیه به اینکه جنگ و بحران تضمین کننده بقای کاپیتالیزم است و در نهایت نفع و خلق فرصت برای غول های سرمایه در کشمکش ها و فلاکت های جهانی نهفته است، خلق و کنترل "دشمن" اهمیت بسزایی را دارا میباشد.

همچنان با در نظر داشت هویت ارائه شده ی ساختار قدرت امروزی که با توصل به تعریف دشمن تخیلی و یا هم در بعضی موارد "حقیقی" صورت گرفته و می گیرد، آفرینش و بکار گیری "خصم" راهکار خوبی برای مشروعیت دهی و برتریت خواهی یک اقلیت ِ امتیاز طلب غربی است. بطور مثال، "دشمن" باید نماینده مکمل از بربریت و وحشی گری باشد، تا ادعای برتری اخلاقی و انسانی غرب ثابت گردد. و یا به عباره دیگر، از آغاز آنچه که به آن " مدنیت غرب " می گویند تا امروز، برتریت خواهی غرب با تلاش برای تک سازی و متفاوت نشان دادن غرب و با تکیه به گفتمان مدنیت در مقابل بربریت، صلح درمقابل جنگ، دوستی در مقابل نفرت و عقلانیت در مقابل جاهلیت صورت گرفته است. امروز جنگ در افغانستان نمونه خوبی از تداوم ِ روش کلاسیک وموفق هویت یابی و امتیاز طلبی با توصل به خلق، پرورش و استفاده از آنچه که "دشمن" خوانده می شود، می باشد.

با گلوبالیزه شدن نمادین علم، روش کلاسیک و استعمار محور دیروزی در قالب بحث های به ظاهر بغرنج و "اکادمیک" صورت می گیرد و با در نظر داشت رابطه مستقیم دانش و قدرت، گفتمان های حاکم قدرت عقلانی و قابل قبول به نظر میرسد. زمانی انگلیس ها از موجودیت ملیت های وحشی که گویا مایه شرارت بودند، حرف می زدند و آن گونه به اشغال و استعمار، مشروعیت می دادند. عمده ترین دلیل که اوباما امروز برای توجیه جنگ امریکا در افغانستان از آن یاد می کند و محور سخنرانی اش را بعد از گرفتن جایزه صلح نوبل در اوسلو هم تشکیل می داد، بحث موجودیت عناصر شریر که تهدیدی برای مدنیت غرب است، می باشد. اینکه اوبا ما می گوید که در دنیا عناصر شریر وجود دارد و در مقابل آن باید جنگید، تماماً لفاظی های سجعیانه و تحریفانه است. طبعاً که در دنیا ترور و شرارت وجود دارد و اگر تنها آنچه را که ایالات متحده امریکا در نیم قرن اخیر در هائیتی انجام داده و می دهد، مطالعه شود، با در نظر داشت تعریفی را که اوباما از شرارت و ترور ارائه می کند، ایالات متحده بزرگترین تروریست دنیاست. فقط مشکل در موجودیت و مبارزه با شرارت و پلیدی نیست. مسله روی ایجاد و نفع از شر و شرارت برای تداوم و حفظ ساختار قدرت و برتریت امروزی است.

مسله مهم دیگری که خیلی ها پالیسی دشمن سازی را مهم ساخته است ، گسترش ترس برای کنترول و پاسیفزه ساختن مردم در غرب است. هیچ مبحثی امروز به مقیاس بحث "امنیت ملی " نمیتواند در غرب پوپولر و بدون قید وشرط قبول شده باشد. ترس از " نابود شدن" که از زمان استعمار بدینسو درفرهنگ عوام غرب نهادینه شده است، نه تنها ابزار خوبی برای قبولاندن پالیسی قدرت است بلکه، حس یگانه بودن را هم در بین مردم تقویت می کند. سالهاست که در غرب از ادبیات منهدم شدن از طرف یک نیروی بیگانه و "دشمن" استفاده می شود. لیندن جانسن رئیس جمهور امریکا در دهه 60 میلادی، در یکی از سخنرانی هایش خطاب به سربازان امریکا در آسیا گفته بود " دردنیا زیادتر از سه ملیارد انسان وجود دارد ولی تنها 200 میلیون آن در امریکا زنده گی می کند. بناً در مقابل هر امریکایی 15 انسان دیگر وجود دارد که همه آنها در پی نابودی ما هستند؛ و آنچه را که از ماست، می خواهند بگیرند. پس ما مجبوریم که در ویتنام بمانیم و بجنگیم که آنها نتوانند به خانه های مان به امریکا برسند." (1) رونالد ریگن هم در سال 1985 زمانی که "جنگ با تروریسم" را در امریکای جنوبی آغاز کرده بود گفت که، "نیکاراگوا دو روز با موتر از تکزاس فاصله دارد، تروریسم یک تهدید جدیدی است اگر ما آن را در ماناگوا شکست ندهیم، دو روز بعد باید با آنها در تگزاس بجنگیم." (2) دقیقا ً، امروز با همین روش و الفاظ، جنگ عراق و افغانستان به مردم غرب به فروش می رسد، و چه بسا خون های دیگر زیر نام "منهدم ساختن دشمن" و "امنیت ملی" در آینده دور و نزدیک ریختانده خواهد شد.

همچنان "دشمن سازی" زمینه را برای مشروعیت بخشیدن به خشونت از مرجع قدرت، مساعد می سازد. خشونت از مرجع قدرت به آسانی قابل توجیه بوده و تا جای زیادی هم قبول شده است. در موجودیت دشمن ساخته شده و یا ضعیف، با توصل به زورگویی های غیر متناسب و به ظاهر مشروع، به آسانی می توان نمایش قدرت کرد و به اهداف پیدا و پنهان خود رسید. زیرا مانیفست زور و قبولاندن آن اصل تغیر ناپذیر در سیاست قدرت است. روش تاکتیکی صهیونیزم هم به همین اصل استواراست.

با تکیه به آنچه که نوشته شد و همانطوری که چند سال قبل در مطلبی نگاشته بودم، پیدایش و موجودیت طالبان یکی از پروژه های دراز مدت واشنگتن، لندن، تل آیو است که به کمک و امتیاز دهی به پاکستان در منطقه باید عملی شود؛ هر چند بهای زیرکی های خبیانه ی سردمداران پاکستان را که فکر می کنند هر ماجراجویی پنهان در منطقه به نفع پاکستان است، امروز مردم پاکستان با خون شان می پردازند.

افغانستان امروز در مرحله حساس از تاریخ خود قرار دارد. طالبانیزم و بن لادینیزم خدمت بزرگی را برای ابر قدرت امروزی در منطقه انجام داده و می دهد. تحریک های فراوان، از قتل عام های متعدد تا مسلح سازی گروه های بدنام دیروزی، به سرعت ادامه دارد. به همان اندازه که رد فرمایشات مشکوک اجنبی واعتراض های وسیع مدنی برای برون رفت از حالت موجود کمک می کند و مفید است، عملکرد های طالبانی و توصل به خشونت هم بقاء ی افغانستان را به شدت تهدید می کند، و تحقق یک پروسه آغاز شده در اطاق های تاریک سیا، پنتاگون و امریکن انترپریس انستستوت (3) را سرعت می بخشد.

یاداشت ها:

(1) Chomsky, Noam. Hopes and Prospects. Chicago: Haymarket Books, 2010.

(2) Ibid.

(3) American Enterprise Institute

سند رابطه پنهانی امریکا با نورمحمد تره کی

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2010-03-07T22:55:00Z

زمانی که صدای طبل "اصلاحات" و "مبارزه با فساد" در افغانستان از طرف امریکا خیلی ها بلند نواخته می شد و مهره های بومی پسا استعمار کنونی برای یک بار دیگر باید روی صحنه سیاسی در افغانستان چیده می شدند، خانم هیلاری کلینتون وزیر پر صلاحیتِ براک اوباما در نوامبر 2009، به ظاهر به دلیل اشتراک در مراسم تحلیف حامد کرزی، سفری به افغانستان داشت. در جریان این سفر خانم کلینتون از آقایان فاروق وردک، عمر زاخیلوال، آصف رحیمی و امرالله صالح آشکارا حمایت کرده و با رمز و راز، خواهان ابقای این آقایان در پست های شان گردید. درست یک روز قبل از اعلان کابینه، آقای رابرت گیتس وزیر جنگ امریکا هم پشتیبانی اش را از آقایان عبدالرحیم وردک و حنیف اتمر اعلام کرد و ما هم شاهد نصب این همه آقایان در پست های کلیدی بودیم و هستیم. شاید هم استدلال شود که در یک کشور اشغال شده نمیتوان انتظار متفاوت تر و بهتر از این وضعیت را داشت؛ و نصب مهره ها هم جز مهم در فرهنگ قبول مداخله است. و شاید هم تنی چند از بیچاره گان قند بگیر و فند بگیر، انتصاب نصف کابینه از طرف یک قدرت خارجی را بخش از "پروسه جهانی شدن" بدانند. (1)

فقط، جان مسله در عدم درک درست مان از تاریخ معاصر کشورمان،و تحلیل تاریخ در چارجوب گفتمان ابزاری قدرت حاکم، نهفته است. اگر تاریخ تکامل استعمار غرب به دقت مطالعه شود، نسیان ِ تاریخ همیشه هدف است؛ و در مقابل نفع از تصور ساخته شده از تاریخ، سیاست ِغیر قابل تغیر.

نگارنده این سطور باور دارم که درک درست مان از گذشته، میتواند منبع خوبی باشد برای فراورد اندیشه و افکار قابل پسند و تاثیر گذار و آغاز یک بدیل مناسب بر حل مشکلات کنونی و آینده. تا زمانی که با پیروی از گفتمان های ساخته شده و ابزاری، تاریخ کشور مان را با پرده های ضخیم اسرار بپوشانیم و درک مان از کشور خود مان وابسته به تلقین های لوکس ولی کشنده ی پسا استعماری باشد، دریافت نقاط مشترک از حقایق مشترک غیر ممکن

خواهد بود.

سندی (2) را که از آرشیف ملی امریکا بدست آوردم، نشانهِ دیگریست از چگونه گی آغاز و شاید هم دوام بازی بغرنج کنونی که متاسفانه مردم مان قربانیان نخستین آن هستند. این سند ایرگرام محرمی است که به تاریخ 20 مارچ 1965 از طرف سفارت امریکا در کابل به وزارت خارجه امریکا ارسال شده است. در این سند نور محمد تره کی درست مدتی بعد از تاسیس حزب نامنهاد دموکراتیک خلق به یک نمایندهِ ارشد سفارت امریکا که به گمان غالب مسول بخش استخباراتی سفارت نیز بوده است، گزارش تاسیس حزب دموکراتیک خلق را داده است. در سند از نورمحمد تره کی زیر نام "منبع تحت الحمایه" یاد شده است. باید نوشته شود که در قاموس استخبارات، "منبع" برای کسانی که از اهمیت سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی در یک جامعه برخوردار هستند و خیلی ها مهمتر از اجنت های معمولی عمل می کنند، گفته می شود. "تحت الحمایه" بودن تره کی هم اهمیت مهم تره کی را در نزد امریکا نشان داده است. در سند آمده است که آقای تره کی از یک کارمند خاص امریکایی به تاریخ 14 مارچ 1965، قبل از اینکه این کارمند عالی رتبه امریکایی افغانستان را ترک بگوید، خواهان ملاقات شده است. در سند همچنان تذکر رفته که رابطه ی سفارت امریکا با تره کی بعد از دسمبر 1963، بنابر ترس از تعقیب شدن توسط مامورین امنیتی افغانستان، و بخاطری که دولت افغانستان مشکوک نشود که تلاش تره کی برای تاسیس یک حزب از طرف امریکا حمایت و پشتیبانی می شود، برای مدتی قطع شده بود.

از گفته های مهمل و مجهولِ آقای تره کی در این سند که تاریخنویس و مبارز نستوه، میر غلام محمد غبار را به عدم نداشتن محبوبیت در میان نسل جوان در آن وقت، آن هم گویا به دلیل "گرفتن یک باب اپارتمان از دولت وقت" (؟) متهم ساخته، و حزب دموکراتیک خلق را یک جریان "چپ میانه" خوانده است، که بگذریم، مهمترین پیام این سند همانا ثبوت رابطه دوامدار نورمحمد تره کی با امریکا می باشد. همچنان این سند می تواند زمینه ساز تحقیق و پژوهش ژرفتر و متفاوتر در رابطه به اصرار های مکرر آقای تره کی از در زمان زمامداریش از شوروی سابق برای ارسال نیرو به افغانستان شود.

منابع:

(1) سرور کبریت. اصرار بر فروتنی، شکیبایی و منطق علمی. کابل پرس^?. 14 جنوری 2010.

(2) بانک معلوماتی دانشگاه کالیفرنیا، برکلی : برگرفته شده از آرشیف ملی امریکا.

نگاهی مجدد به نوشته "سرور کبریت"

حکيم نعيم | Hakeem Naim — 2010-01-18T01:05:00Z

آخرین نوشته ی آقای "کبریت" که به پاسخ مقاله من نوشته شده است تا جای زیادی مملو از اصرار در تکرار است که نگارنده در نوشته های قبلی خود به آن پرداخته بودم و نیازی به تکرار آن نیست. انصافاً باید گفت که نکات قابل قبول هم در مقاله ی اخیر آقای "کبریت" وجود دارد که میشود به گونه مثال از پذیرش موجودیت گفتمان فکری استعماری نام برد.

ولی بر خلاف آنچه که آقای "کبریت" نوشته اند که هدف دفاعیه شان "نه اصرار است و نه اجبار "، بیان این جمله که " سوال من نیز از آقای حکیم نعیم این است که چرا سوژه همیشگی مقالات او داکتر سپنتا است؟ مگر کم اند روشنفکرانی مانند او که باید نقد شوند؟" (1)، نشانه خوبی از آنچه که من دفاع اجباری خوانده بودم، می باشد. سوال آقای "کبریت" نشان میدهد که اگر من در نوشته های قبلی خود اشاره مثال گونه به آقای سپنتا نمی داشتم، آقای "کبریت" هیچ مشکلی با نوشته من نمی داشتند؛ زیرا سوال بالا آشکارا واضح میسازد که حق مدافعه وجود ندارد، بلکه فقط خط مدافعه وجود دارد. یا به عباره دیگر، دفاع اجباری در مقابل کسانی که از خطِ کشیده شده در گرداگرد الهه های ساخته شده ی ذهنی, قومی، گروهی، و امتیازی عبور می کنند، حتمی و ضروری است؛ هر چند حقانیت گفتار طرف مقابل پذیرفته شده هم باشد. متاسفانه این شکل دفاع اجباری در کشور مان نهادینه شده است. ضدیت با داکتر بشر دوست و خانم ملالی جویا هم تا جایی از اینگونه نگرش دفاعی سر چشمه می گیرد. زیرا همیشه گفته شده که آقای بشردوست از همه انتقاد می کند. هر چند آن "همه" یکی از این الهه های منفور و مشهود بوده است.

مسله دیگری را که باید تذکر بدهم، نگارنده هیچ وقت ادعای انحصار کدام الترناتیف خاص را نداشته ام و ندارم. ولی قاطعانه گفته ام که عدم پذیرش الترناتیف تحمیل شده استعماری که خیلی خوب در چارچوب لفاظی های عوام فریبانه ذهنی قدرت صورت می گیرد، قدم اول برای فراورد یک التر ناتیف مردمی است. آقای "کبریت" هم شاید بدانند که تاریخ تکامل انسانی پر از رد و یا به چالش کشیدن معمولیت گرایی برای رسیدن برای یک زنده گی بهتر و خوبتر است. تکاپو برای آنچه که فرد حقیقت می پندارد، نمیتواند با قبول موجودیت گرایی مروجِ معمول و منفور به دست بیاید. به صورت مشخص، ماهیت رژیم بعد از طالب به هیچ کس پوشیده نبود، تلاش امریکا برای حفظ بحران با رویکار آوردن نظام تحمیلی جنگسالارانه بود. در این رابطه ده ها سند وجود دارد؛ ورنه چه فرقی بین سیاف و یا ده ها دوست کابینه یی آقای سپنتا با طالبان وجود داشت و دارد؟ "موفقیت" برای امریکا در افغانستان آنگونه که هالبروک گفته است، سال ها بعد قابل درک است. عدم موجودیت یک نیروی دموکرات و یا جریان قوی روشنفکری نمی تواند دلیلِ قبول یک روش معمولیت گرایانه و امتیازی، که انجام فلاکت بار آن به آسانی قابل پیش بینی است، برای یک روشنفکر باشد. درک و مبارزه در هر حالت بحرانی، نیاز به عملکرد استثنایی برای خلق و گسترش الترناتیف های متفاوت دارد. پشتیبانی و دفاع نگارنده ی این سطور و هزاران انسان دیگر از حرکت آقای بشر دوست بخاطر بی نقص بودن و یا عالی بودن آن نیست؛ بلکه بخاطر باور به آغاز جرقه های یک روش متفاوت برای دستیا بی به یک بدیل مناسب در آینده است. این وظیفه روشنفکر متعهد است که جرقه ها را سمت وسوی عقلانی دهد و به گفتمان ها و حرکت های قوی مردمی مبدل سازد. خوب شد، روش "تغیر از بالا " و "منتقد دولت از داخل" را که در اوایل توسط آقای سپنتا شعار داده میشد،(2) و بدون شک محکوم به ناکامی بود و امروز به افتضاح انجامیده است، یک بار دیگر تجربه شد؛ هر چند درس تلخی بود که مثال های آن را در تاریخ کشورمان به آسانی میشد پیدا کرد.

برگشت دوباره طالبان به قدرت به آن شکل وحشیانه دیروزی آن غیر ممکن است. تکرر مطلق تاریخ برای استعمار هیچگاه یک گرینه قابل قبول نمی باشد، بلکه نفع از تاریخ برای حفظ ساختار سلطه گرایانه و هم ادامه "پالیسی" های موفق برای گسترش قدرت هژمونیک استعماری جذابیت دارد. برای من بر گشت طالبان به قدرت با چاشنه اعتدال و نرمش، به کمک و توسط آنانی که روشنفکر خوانده میشوند و امیدوار "تغیر از بالا" بودند، سخت درد اور و مأیوس کننده است. نگارنده تقریباً دو سال قبل در مقاله ی، "سپنتا، ایدیالیزم دولتی و دموکراسی بازار آزاد" (3) موضع گیری آقای سپنتا را در صورت سهیم ساختن طالبان به قدرت پرسیده بودم. متاسفانه که امروز "تریداسیون" (4)، سنت و مصلحت، تماماً مشابه به پاندیست های موسسه راند و یا بروکینکز انستیتوت، ابزار خوبی برای توجیه این مسله برای آقای سپنتا نیز میباشد. بدون شک که من موجودیت ساختار های سنتی، مذهبی و مصلحتی را در افغانستان رد نمی کنم. ولی توصل و استفاده ابزاری از این ساختار ها را توسط آنانی که پسوند روشنفکری را هم یدک می کشند، چه باید نام گذاشت؟

هر چند نمی خواهم بحث اغواگرانه و تا جایی هم غیر عقلانی، کی در کجا زنده گی می کند را که به کرات از طرف آقای "کبریت" مطرح شده است، پاسخ بگویم؛ ولی باید نوشت که نگارنده نه تنها با کتابخانه های برکلی و خیابان های کابل، نیمروز و ننگرهار آشنا هستم، بلکه در دور افتاده ترین مناطق بلخ و فاریاب که شاید آقای "کبریت" و جمع "ما" شان از موجودیت آن هم خبر نداشته باشند، زنده گی کرده ام. همچنان، این سطح نگری مغرضانه و عوام فریبانه است که میزان درک انسان ها از مسایل را، مختص به محل زنده گی شان بسازیم. زمانی برنارد لوئیس یکی از اورینتالیست های بیمار پنتاگونی برای بهم ریختن اسلام، اعراب و شرق با خشونت و جنگ مثال می آورد که او (برنارد لوئیس) میداند که در خیابان های استانبول ، تهران و قاهره چه می گذرد و خشونت در سرشت اعراب و مردمان شرق میانه نهفته است؛ تو گویی که مردم شرق میانه با یک کلاشینکوف از مادر تولد می شوند. عامیانه سازی تاریخ و علم برای حفظ و گسترش منافع، شگردِ سنجیده شده ی یک اقلیت امتیاز طلب غربی است.

در خاتمه یکبار دیگر می خواهم نوشته کنم که نباید روند حاکم در فراورد گفتمان های فکر و اندیشه را که در حقیقت نا آگاهانه و در بعضی موارد به امید سهیم شدن در ساختار قدرت استعماری،صورت می گیرد، به وظیفه استخباراتی تنزیل بدهیم و به مغشوش سازی افکار عامه بپردازیم. خیانت و یا وطن دوستی فرد مورد بحث نیست. مسله روی جلو گیری از تک سازی تولید گفتمان های معمول در قالب اندیشه حاکم قدرت استعماری جهانی است، که فکر می کنم آقای "کبریت" و جمع "ما" شان هم موجودیت آن را پذیرفته اند.

یاداشت ها:

(1) سرور کبریت. اصرار بر فروتنی، شکیبایی و منطق علمی. کابل پرس^?. 14 جنوری 2010.

http://kabulpress.org/my/spip.php?article4548

(2) رجوع شود به مصاحبه آقای سپنتا با رادیوی زمانه. 26 حمل 1386.

(3) حکیم نعیم. "سپنتا ایدیالیزم دولتی و دموکراسی بازار آزاد". سایت آسمایی 28 می
2008. http://www.afghanasamai.com/afghanasamai8/afghanasamai15/Spanta-Hakim-Naim

(4) "داکتر رنگین دادفر سپنتا: کنفرانس لندن مرجعی برای حذف نام طالبان از لیست سیاه نیست" روزنامه 8 صبح. 24 جدی 1388.